Kapperspaal

Toen ik vanavond weer die mooie Sweeney Todd-interpretatie van Tim Burton zag viel het me ineens op.

Dat is ook zo. Bij kappers zie je vaak zo'n paaltje buiten de deur hangen met rood-wit omlaaglopende banen. Waar komt dat toch vandaan?

Wikipedia geeft natuurlijk weer antwoord. Het zou naar de tijd in de middeleeuwen waarin barbiers nog aan aderlaten deden verwijzen. Ze gaven de mensen een stokje in handen, wat de bloedstroom zou moeten bevorderen. Onderaan zat een koperen bakje waarin het bloed werd opgevangen, met bloedzuigers erin. Zo'n kapperspaaltje is een gestileerde variant van dit voorwerp. De witte en rode banen geven ongebruikt en bebloed verband aan. Je hebt ze ook met blauwe banen zodat je met rood een onderscheid kunt maken tussen zuurstofarm en -rijk bloed. Het is een internationaal symbool voor de kapper geworden; men is er ook erg trots op dat je een 'optische illusie' hebt wanneer je het ding ronddraait: de banen lijken omlaag te bewegen. En natuurlijk kun je ze tegenwoordig gewoon kopen. Aangedreven varianten zijn op de markt.

Ze zijn héél erg duur. Ook als ze gewoon stilstaan.

Immortelle LX

Toen Knaap mij de laatste maal knipte,
Was hij aangedaan onder zijn werk.
"Wat wordt u al grijs!" sprak hij somber,
"Ik vrees, u studeert te sterk."

En Jongmans, toen hij mij gistren
De maat voor een pantalon nam,
Keek van mijn magerheid zóó op,
Dat ik dacht, dat hem iets overkwam.

Vater Muller ontzei me zijn tafel.
Ze verliep anders heelemaal.
Mijn holle kaak deed de lui denken.
Het eten was bij hem zo schraal.

En mijn oppasser heeft zelfs den ploert al
Een goed woord voor een draagplaats verzocht,
Als soms mijnheers begraafnis
Te Leiden plaats hebben mocht.

Maar wie er ook zien en beweenen,
Dat ik zoo jong moet vergaan,
Niet hare grijsblauwe oogjes,
En die hebben 't mij juist gedaan.

Piet Paaltjens

Wilhelm Tell-ouverture

De galop van de ouverture van Rossini's Wilhelm Tell, in de sprankelende bewerking van Louis Moreau Gottschalk: piano vierhandig.

Door het Scott Brothers-duo.

Étienne-Louis Boullée (1728 - 1799)

Boullée was een invloedrijk neoclassicistisch architect uit Parijs. Hij was een getalenteerd tekenaar en schilder en meende dat je met die bezigheden moest beginnen, wil je een succesvol bouwmeester worden. De vorm van een gebouw moest volgens hem de functie uitbeelden: een bol voor het perfecte, het universele, een rechthoek voor stabiliteit. Zijn meest spectaculaire ontwerpen zijn opgeblazen geometrische vormen met heel weinig details - en sommigen zijn door hun grootte vrijwel onmogelijk te verwezenlijken.

Eén van de werken van zijn hand is een monument voor Newton, een wetenschapper die Boullée zeer bewonderde: 'Esprit sublime! Génie vaste et profond! Etre devin! O Newton!'. Het gebouw is bedoeld als cenotaaf: letterlijk een 'leeg graf', waarbij het stoffelijk overschot van de overledene ergens anders ligt of spoorloos is. Het gebouw heeft de vorm van een werkelijk gigantische bol met gaatjes erin, waardoor het licht naar binnen komt en je zo de sterrenhemel, het universum kunt zien wanneer je binnenin de bol staat. Om de grootte van dit gebouw aan te geven: die rijen kegeltjes links en rechts, dat zijn bomen. De bol zou een diameter van 150 meter moeten hebben.

Accidentisme

Naast hilarische cartoons, werk voor tv en radio en vreselijk rare liedjes is Kamagurka (Luc Zeebroek) ook bekend als beeldend kunstenaar. Dit schrikkeljaar maakte hij elke dag een schilderij, in opdracht van een zakenman die beoogt dat Zeebroek internationaal doorbreekt. Eerder dit jaar initieerde hij daarnaast nog een nieuwe kunststroming: het accidentisme. De naam deed me eerst denken aan een vorm van experimentele kunst met een ongecontroleerd (toevals-)element erin, zoals je dat in de muziek onder andere bij John Cage hebt, maar het is net iets anders.

Het accidentisme is door Kamagurka tot nu toe naar voren gebracht als een vorm van portretschilderkunst. In plaats van een bestaand voorbeeld te nemen schildert hij eerst een portret zonder te weten van wie het is, en gaat de artiest vervolgens op zoek naar de persoon die er het meest op lijkt, op tv, krant en internet. De vraag 'Bent u dit?' wordt aan het publiek gesteld, waarna het portret aan de meest lijkende persoon wordt toegewezen. NRC registreerde twee van die schilderijen op het videokanaal Kamatube.

Dit is er één van.

Vladimir Horowitz

Horowitz is mijn grote held onder de pianisten. Als ik over musici dat soort dingen beweer heb ik het nooit over hoe ze spelen: ik vind dat je honderd dingen over hoe fantastisch iemand muziek maakt kunt schrijven en dan weet je vervolgens nog steeds niets. Daarbij kan ik ook geen duidelijk waarderingsonderscheid maken in uitvoering: elke artiest heeft voor mij z'n eigen kwaliteit, iedereen op wereldniveau speelt op z'n eigen manier fantastisch, dus ik kan op zo'n manier vind ik niet duidelijk over helden spreken. Wat beter kan is te laten zien wat ik mooi vind buiten die muziek om.

Hij werd geboren in Rusland, in 1903. Na het conservatorium in Kiev te hebben afgesloten met het uitvoeren van Rachmaninoffs Derde Pianoconcert en concerten te hebben gegeven in Rusland en Europa, gaf hij zijn eerste concert in de Verenigde Staten, in 1928. Daarna besloot hij voorlopig niet meer terug te keren naar Rusland. Hij verwierf grote bekendheid, trad op voor onder andere presidenten Carter en Reagan, trouwde met de dochter van dirigent Toscanini (die blijkens documentaires regelmatig met een nors 'Play it!' haar man af en toe leek te controleren als een marionet) en besloot helemaal aan het einde van zijn leven terug te keren naar de Sovjetunie en de weinige familieleden die nog in leven waren - en 60 jaar ouder. In 1986 gaf hij een wereldberoemd geworden concert in de Grote Zaal van het conservatorium in Moskou, dat geregistreerd werd samen met een kort interview waarin hij zich momenten met Skrjabin (een vriend van zijn oom) en Rachmaninoff (die niet kwam opdagen bij een afspraak om de jonge pianist te horen, simpelweg omdat hij er geen zin in had) herinnert.

Het is die oude Horowitz waar je eens naar moet kijken: let op dat gebaartje aan het einde van de Träumerei van Schumann ('Zoiets?', terwijl iedereen in de zaal de tranen op de wangen heeft), dat uitblazen van lucht aan het einde van de Chopinpolonaise, en dat fantastische, clowneske gezicht van dat kind dat zijn publiek bedankt.

Schumann - Träumerei

Chopin - Polonaise op. 53 'Heroique'

Het begin van de documentaire over het Moskouconcert.

De Avonden 2008

Vanaf vandaag lees ik, zoals de afgelopen jaren gebruik is geworden, tot Oud en Nieuw weer elke dag een hoofdstuk van De Avonden. Wat me dit jaar als eerste opviel: voorin staat 'Elke gelijkenis van figuren of voorvallen in dit verhaal met werkelijke personen of gebeurtenissen is toevallig'. Het is bekend van de kring rond Reve (inclusief zijn familie) dat dat bepaald niet het geval is geweest. Was hij bij zijn eerste boek nog niet de provocateur die hij zou worden? Hermans plaatst een dergelijke zin niet vooraan in Onder Professoren.

Veel mensen noemen De Avonden saai - maar het gaat juist óver de saaiheid. Duidelijk is bij de andere groep lezers dat het doordrenkt is met lolligheden, geschreven in plechtstatige taal. Het volgende is daar een mooi voorbeeld van.

'Zullen we nu wat eten?' vroeg zijn moeder, 'zal ik thee of koffie maken?' 'Het is mij gelijk,' zei zijn vader. 'Het is venijnig koud buiten,' ging ze voort, 'er waait een echte Middenwegwind.' 'Oostenwind, oostenwind, bedoel je,' zei Frits, 'gebruik geen benamingen, die voor buitenstaanders onbegrijpelijk zijn.' 'Wat willen jullie?' vroeg ze opnieuw, 'thee of koffie? Er is nog koffie trouwens.' 'Thee, geef maar thee,' zei Frits. 'Koffie,' zei zijn vader bijna op hetzelfde ogenblik. 'Ik zal maar koffie maken, goed Frits?' besloot ze, 'jij drinkt het wel mee, niet?' 'Geef mij maar koffie met heet water, zonder melk,' zei Frits. 'Nee,' zei ze, 'zwarte koffie geef ik niet.'

Inmiddels had ze de tafel gereedgemaakt en sneed brood. 'Wie lust een zure haring?' vroeg ze. 'Ik alsjeblieft niet,' zei Frits. 'Jij, vader?' vroeg ze. 'Och nee, ik heb er niet zoveel zin in,' antwoordde zijn vader. 'Ze liggen al drie dagen in de keuken op hun schotel,' zei Frits bij zichzelf, 'en ze zijn groen geworden. De gesneden ui is donker van kleur geworden.'

'Dan moet ik die vissen weer weggooien,' zei ze. 'Dan weer zeuren jullie, waarom ik nooit zure haring koop. Dan koop ik ze en dan blijven ze liggen en het eind is, dat ze in de asbak terechtkomen.'

'Nou, breng ze maar,' zei Frits. Ze gingen aan tafel. 'Het is eigenaardig om te zien,' zei zijn vader, 'hoe slecht die vis tegenwoordig wordt schoongemaakt.' 'Ja,' zei zijn moeder, 'ze weten, dat je ze koopt.' 'Heb je een fris mes?' vroeg Frits, toen hij zijn haring had stukgesneden en opgegeten, 'ik wou jam nemen.' 'Pak het zelf maar, een fris mes,' antwoordde ze. 'De dag is voor tweederde voorbij,' dacht hij, 'en ik heb voor de verdere middag een vieze smaak in de mond.'