Les Six (slot)

Nog een laatste stukje en dan houden we er voorlopig maar weer eens over op. Voor de laatste keer: dit waren ze. Poulenc (de bekendste), Auric (de soundtrackschrijver), Tailleferre (de vrouw), Honegger (de progressieve Zwitser), Milhaud (degene met de samba's) en Durey (de totaal onbekende leider). Alles onder supervisie van Jean Cocteau en, wie nog niet genoemd was, Erik Satie, die als inspirator werd gezien. Ze bestonden slechts een jaar of 2 en het was eigenlijk niets meer dan een bij elkaar geraapt groepje, met willekeurig gekozen personen. De samenstelling had een totaal andere kunnen zijn.

En zo belangrijk als groep waren ze dus ook helemaal niet. Dat blijkt alleen al uit het feit dat je vrijwel nergens een foto of schilderij vindt waar ze allemaal op staan. Op bovenstaand schilderij zien we (linksonder beginnend en met de klok mee), Tailleferre, Milhaud, Honegger, pianist Jean Wiéner die Louis Durey vervangt (die was immers boos weggegaan), Poulenc, Cocteau en Auric. Pontificaal in het midden staat bevriende pianiste Marcelle Meyer, over wie ik nog geen woord geschreven heb en dat ook niet hier zal doen. Op onderstaande foto van links naar rechts: Milhaud, een Hitchcock-achtige profielschets van Auric, Honegger, Tailleferre, Poulenc, Durey en aan de piano Cocteau. Op de foto daaronder lijken we ze, oud en gemiddeld genomen maar een klein beetje bekender, eindelijk allemaal te kunnen vinden in een klaarblijkelijke poging de groepsfoto te herhalen (als het al niet opnieuw Jean Wiéner was die daar rechts Durey stond te vervangen: handig, twee keer zo'n kleine man met een brilletje). Dat ze zonder echt veel te hebben betekend toch voor zo'n herhalende foto kiezen geeft eigenlijk al prachtig aan wat de groep bond: helemaal niet dat esthetisch doel dat ze zo nodig moesten bereiken - het was de affectie voor elkaar.

Louis Durey (1888 - 1979)

En dan de laatste van de zes. Voor een tijdje een aanvoerder voor de groep, maar uiteindelijk degene die de andere vijf in de steek liet en z'n eigen weg ging. Nu: volledig onbekend.

Louis Durey, dat was z'n naam. Hij legde contact met Darius Milhaud voor de compositie van een pianowerk en dat leidde uiteindelijk tot een groepering van componisten die Les Six ging heten. Toen Jean Cocteau, over wie ik het eerder had bij Georges Auric, aan laatstgenoemde vroeg om muziek bij zijn toneelstuk Les Mariés de la Tour Eiffel te maken en de musicus dat niet op tijd af kreeg, wilde Cocteau er een gezamenlijke productie van maken waarbij alle zes leden hun bijdrage zouden leveren. Dat deed iedereen - behalve Durey, tot irritatie van de schrijver. Durey brak met Cocteau, liet de groep in de steek en profileerde zich als linkse activist: hij werd lid van de Communistische Partij, sloot zich aan bij het verzet in de Tweede Wereldoorlog en schreef liederen op communistische, anti-fascistische teksten.

Dat bleef zo zijn leven lang voortduren: ook tijdens de jaren '60 schreef hij werken op tekst van Hồ Chí Minh. Hij zou zo in de categorie Net Niet Bekende Mensen kunnen - ware het niet dat hij ook in zijn eigen tijd nauwelijks baanbrekend werk schreef: hij produceerde werkelijk niets van belang. Dat zelfs YouTube niets anders op weet te leveren dan een paar zeer saaie liederen mag misschien niet de doorslag geven - maar typisch mag het toch wel genoemd worden. De andere vijf stonden er immers ook gewoon netjes bij.

Vier manieren om op iemand te wachten

1 Zittend. Denkend aan liggen. Je handen
strijken rimpels in het tafellaken glad
rond een gerecht dat moeilijk en te veel
voor twee en niet als op het plaatje is,
maar ruikt, het ruikt de ramen uit, het
doet zijn best niet in te zakken, zoals
een ingehouden buik niet bol te zijn -
ook andersom is vergelijken.

2 Lopend. Bijvoorbeeld naar de ramen
en terug en toch weer naar de ramen,
omdat geluid zich buigt naar wat je
horen wilt, maar het niet is. Er danst
een stoet voorbij, verklede mensen die
iets onverstaanbaars juichen, van elkaar
goed weten hoe ze heten en te kijken
dansen dat je kijken moet.

3 Staand. Bij een ingang, uitgang waar je zei
dat, maar er zijn er drie, je weet niet meer
of die of deze. Van blijven staan komt
niemand tegen, maar met bewegen
wordt haast bereikt wat net verdween.
Zeker nog niet gezegd wie blijft en wie
beweegt en wie dan wie wanneer
en van hoe ver weer ziet.

4 Niet

Joke van Leeuwen

Roman Signer

Ook van deze tip werd ik weer heel blij. Roman Signer, Zwitsers kunstenaar. Het meest bekend om zijn Aktionen: actiestandbeelden waarbij de elementen aarde, water, lucht en vuur in elkaar overgaan op de meest vreemde en stiekem heel grappige manieren. Je ziet z'n pretoogjes.

Experimenten, dat zijn het eigenlijk. Alsof het wetenschap is. Hij speelt als een kind. Voorwerpen, inclusief de camera zelf, vliegen door de lucht, dingen ontploffen. Een geweer wordt op de ene monitor recht in de kijker afgeschoten en een ballon op een tegenoverliggende monitor knapt kapot. De kajak waar hij in zit en die over het fietspad schuurt omdat hij aan een motor vast zit om de rennende koeien in de berm bij te houden gaat volledig kapot. Nou goed, dat idee. Recent voorbeeld: Unfall als Skulptur, waarbij een vrachtkar beladen met vaten gevuld met water van een 11 meter hoge skischans wordt gelanceerd en aan het einde ervan in een daverend geraas volledig omklapt. Hier, kijk, kijk dan!

En hier en hier nog veel meer!

En Peter Liechti maakte er ook nog eens een heel mooie documentaire over.

This is XX

In het New Museum in New York is dit jaar een installatie te zien die in 2006 voor het eerst getoond is en China en Europa reeds heeft aangedaan. Het gaat om het project 'This Is XX', van de Chinees Chu Yun.

Het museum is voor dit werk nog steeds op zoek naar vrouwelijke deelnemers tussen de 18 en 40 jaar oud. Bij deelname krijgen ze (na een positief doktersadvies) een slaappil, wordt hen gevraagd om plaats te nemen in een bed op een voetstuk, dat in het museum staat, en is het de bedoeling dat ze zo lang mogelijk slapen: ieder slapend uur verdienen ze 10 dollar. Elke dag doet er iemand anders mee en wisselt de naam van het project met de naam van de deelneemster: zo wordt het This is Emma, This is Phoebe, etc.

En in de tussentijd vormen ze een menselijke sculptuur waar alle bezoekers naar kunnen kijken en naar hartelust foto's van kunnen maken.

Draaiorgelboek

In de binnenstad zit een zaakje waar de boeken die draaiorgels nodig hebben worden gemaakt. Iemand die dat doet blijkt een draaiorgelboekkapper te heten. Na er voor de zoveelste keer 's avonds te zijn langsgelopen besloot ik de eigenaar maar eens te mailen. Als ik de mogelijkheid heb om een draaiorgel alles te kunnen laten spelen wat ik wil, dan wilde ik wel eens weten wat dat kost. Weg met verkrachtingen van Frank Sinatra en al die tulpen uit Amsterdam: dramatische muziek zal er klinken. Bruckner of Prokofiev. Of iets moderns, atonaals.

Hij stuurde heel vriendelijk terug: '(...) Niet ieder (klassiek) stuk kan voor elk draaiorgel gemaakt worden. De meeste draaiorgels, zeker de kleinere types, zijn namelijk niet chromatisch. De prijs wordt per meter berekend. Ook hierin zijn weer prijsverschillen. Hoe groter de bezetting van het orgel, hoe breder de boeken, hoe hoger de meterprijs. De meterprijs loopt van 7 euro per meter tot 25 euro per meter. De snelheid waarmee de boeken door het orgel lopen is ongeveer 3.60 meter per minuut. (...)'.

Hm. Acht minuten spookmuziek Danse Macabre van Saint-Saëns. Keer 3.60, keer waarschijnlijk 25 euro, want zo groot is de bezetting wel. Dat is 720 euro. Beetje duur. Nog eens even goed nadenken over een kort, eenvoudig, maar toch bepaald niet alledaags draaiorgelnummer. En dan een opname maken en een mannetje ervoor met zo'n centenbakje. Dat op het conservatorium heeft gestudeerd, want een makkelijk bij te houden ritme hoeft het niet per se te zijn.

Stripgeluiden

Een kunst apart: bedenk het juiste woord om een geluid in een strip mee uit te drukken. Vorm en kleur van het geluidswoord (is er een goede term voor?) bepalen al voor een groot deel de lading, maar wat voor woord kies je?

Geluiden van dieren zijn al met de taal verschillend (NL: 'kukeleku', FR: 'cocorico', EN: 'cock-a-doodle-doo', IT: 'chichirichi'), maar de diversiteit van geluidswoorden bestaat zelfs binnen een gegeven taal: de een schrijft wanneer iemand een klap krijgt altijd 'PAF!', anderen gebruiken steevast 'BENG!', 'POK!' of 'KNOTS!'. Nog exotischer gebruiken bestaande woorden of zelfs namen: in een strip over Beethoven las ik 'BACH, BACH!' bij het geklop op een deur, 'BRAHMS!' wanneer er iemand op de grond valt en zelfs 'SCARLATTI!' wanneer de piano van de derde verdieping valt. Die vielen me vroeger niet op, maar ze werkten.

Hoe vertaal je ze? Frankrijk is bijvoorbeeld een veel belangrijkere bron van strips dan Nederland. Bovenstaand plaatje van een ontploffend piratenschip komt uit 'Asterix op Corsica' - het geluid lijkt meevertaald te zijn. Ik vraag me af wat daar stond in de Franse versie - 'Vladababoumm'? Wie heeft hem?