Redding

Eens, eens maar tradt ge op mijn eksterogen
Toen ge op de dansvloer zweefdet me voorbij.
Uw lieflijk sorry heeft me 't hart bewogen,
Mij vuilnisbelt der mensenmaatschappij.

Ik zag u na met blikken opgetogen,
Riep: 'Herrgottssakrament, hoe schoon is zij,'
En was u zeker achterna gevlogen,
Had niet een goede vriend, mijn razernij

Bijtijds bespeurend, met twee sterke handen
Mijn lenden als een octopus geknepen.
Ik heb ontroerd zijn forse vuist gegrepen,

Daar dankb're tranen in mijn ogen brandden,
En 'k grif bekende mijn belach'lijk zwak:
Geen gave boot vaart met een redd'loos wrak.

F. Bordewijk
uit: Sonnetten met Gemengde Gevoelens

Otto Böhler

Vandaag kwam ik er achter dat bepaalde plaatjes die ik van componisten kende stiekem allemaal van dezelfde illustrator afkomstig zijn. De heer Otto Böhler maakte in de 19e eeuw voor de Weense krant geregeld een grappige afbeelding, waarbij een grote naam uit de muziekwereld als silhouet in een bepaalde scène werd neergezet. Vaak zag ik de plaatjes waarbij in meerdere shots te zien is hoe Bruckner of Mahler zwaaide terwijl hij stond te dirigeren; het beroemdst werd echter bovenstaande afbeelding van Brahms die op weg is naar zijn stamcafé. Het valt me op hoe herkenbaar ze zijn, met name omdat dus alleen maar de contour is weergegeven. Het allerduidelijkst zie je dat nog in onderstaand 'Schattenbild', waarin Bruckner wordt ontvangen in de hemel. Van links naar rechts komen hem tegemoet: Liszt, Wagner, Schubert, Schumann, Weber, Mozart, Beethoven, Gluck, Haydn en Händel. Bach zit achter het orgel. Goed: Weber, Gluck, Haydn en Händel had ik er zelf ook niet uitgehaald.

Het zou best leuk zijn wanneer deze plaatjes geanimeerd zouden kunnen worden en in verhaalvorm op tv zouden verschijnen in komische filmpjes van 3 minuten. Dat zou een goed jeugdprogramma zijn voor de NPS op zondagmiddag. Met de stem van Paul Haenen als Schubert, Ernst Daniël Smid als Brahms en Paul 'Bassie-en-Adriaan-baron' van Gorcum als Mahler.

De Neurenbergkroniek

In 1493 schreef de Duitse arts, humanist, geschiedkundige en cartograaf (dat waren nog eens tijden, dat je dat allemaal naast elkaar kon doen) Hartmann Schedel een geschiedenis van de wereld zoals men die toen kende, op basis van verhalen uit de Bijbel. Naast grote stukken uit het Oude en Nieuwe Testament werden de klassieke oudheid en middeleeuwen beschreven (onder andere de historie van verschillende grote steden) en er werd besloten met gedachten over het Laatste Oordeel. Het lijvige boekwerk (ook nu nog als facsimile verschijnend in betonblok-edities van ruwweg 30 x 50 cm) werd vernoemd naar de plek waar het werd uitgegeven en zou bekend gaan staan als de Neurenbergkroniek. Interessant aan het boek is dat het een van de allereerste werken is die niet meer met de hand werden geschreven en tegelijkertijd een van de eerste waarin succesvol illustraties werden gedrukt. Hoewel Gutenbergs boekdrukkunst al wel beschikbaar was koos men er voor om de klus te klaren met houtgravures: een gigantisch karwei waarbij een daarvoor nog nooit nodig geacht aantal van 645 verschillende prenten de wereldgeschiedenis moest toelichten (en dan uiteindelijk ook nog eens in kleur). Aardig is ook dat het niet onmogelijk is dat een jonge Albrecht Dürer (van wie onderstaande afbeelding van een haas een bekend werk is) als leerling/snijhulpje heeft meegeholpen tijdens de fabricage van deze gravures.

Hier is de kroniek in z'n volledigheid in te zien.

Schaatsers

De sneeuw en het ijs deden me denken aan Hendrick Avercamp, de schilder uit Kampen die op Bruegelachtige manier de standaard zette voor ijsgezichten: grote taferelen met veel mannetjes op de schaats, op hun gat of in het wak. Avercamp kon niet praten en waarschijnlijk ook niets horen, en schilderde in z'n eigen wereldje (waarschijnlijk gewoon in z'n atelier in plaats van aan de kant van de dichtgevroren rivier) talloze situaties met vaak veel ondeugende details: er zit altijd wel iemand op het ijs te poepen, stelletjes hebben stiekeme dingen te doen en je kunt ook altijd zoeken naar iemand van wie je gewoon de blote billen ziet (en dat nog wel met temperaturen van tijdens de Kleine IJstijd).

Ik zal de posters gemist hebben, want ik kwam er nu achter dat je al sinds afgelopen november naar een overzichtstentoonstelling van hem in het Rijksmuseum kunt. Mochten de sneeuwkrakende spoorwegen tegenwerken, dan liggen natuurlijk de plassen ook niet voor niets dicht: gewoon dus even Emile Waldteufels Schaatswals (waarschijnlijk herkenbaar vanaf 1:00) op je mp3-speler zetten en dan vrij en zorgeloos het ijs op.

De Russische Bergen

Sleetje rijden gaat weer goed deze dagen, maar we hebben nog een lange weg te gaan voordat we met natuurlijke middelen kunnen evenaren wat ze in Rusland in de 17e eeuw deden. Mensen gingen 25 meter met de trap omhoog om vervolgens vanaf reusachtige, met hout ondersteunde ijshellingen (genaamd 'De Vliegende Bergen') omlaag te kunnen. Jong en oud nam plaats op een strooien stoeltje dat op een ijsblok vastgebonden was, zette zich af en stortte zich onder een hoek van 50 graden volledig ongecontroleerd omlaag met een rotgang van 80 km/uur. Le-vens-gevaarlijk, maar wat een geweldige lol.

Dat wilden ze in Frankrijk ook. Sterker nog, dat moest nog veel gevaarlijker, als het even kon. Zo kreeg je in 1804 'Les Montagnes Russes': grote houten hellingen met bochten en heuvels erin waar je met karretjes op wieltjes vanaf kon. Zonder ijs, want dat is maar moeilijk om te onderhouden in de zomer. Ook zonder veiligheidsmaatregelen, want zo hou je de echte thrill-seekers vast. Een tiental jaren later besloten ze aan die veiligheid echter toch maar iets te doen en het hoe dan ook allemaal nog veel spannender te maken: de wieltjes kwamen in een spoor vast te zitten, de banen werden gevarieerder en je kreeg ook een kabel die de sleetjes omhoog trok.

En zo raakte de wereld langzaam vertrouwd met het begrip 'achtbaan'.

De Bibliotheek van Babel (3)

Ik krijg veel enthousiaste reacties over dit onderwerp, dus nogmaals iets daarover. De bibliotheek van Babel valt niet fysiek te maken, digitaal kunnen we er meer inzicht in krijgen, maar misschien is het toch goed als er te praten valt over reducties.

In ieder geval twee mogelijkheden. De eerste kwam van de filosoof Willard Van Orman Quine: schrijf op een stuk papier op de ene kant een punt en op de andere kant een streepje. Lees nu in de gewenste willekeurige volgorde de ene en andere zijde van het papier, en elk boek uit de Babelbibliotheek komt in Morsecode aan je voorbij. Deze bibliotheek valt in een paar seconden te maken en neemt in tegenstelling tot de 'echte' bij lange na niet het universum in beslag.

Het tweede, weliswaar minder specifieke maar toch aardige alternatief hoorde ik een keer van een hoogleraar Engels: met alles dat in dit leven te leren valt zou je volgens hem vertrouwd kunnen raken door slechts drie boeken te lezen. Te weten: de Bijbel, het woordenboek en Oorlog en Vrede van Tolstoj. De verklaring die hij gaf: het lezen van de Bijbel leert je van Geloof, Hoop en Liefde, het lezen van het woordenboek leert je Geduld en uit Oorlog en Vrede volgt de Rest.

Kattenduet

Nu heb ik hier met al die componisten nog steeds helemaal niets over Mozart geschreven, alsof ik totaal niets met zijn muziek zou hebben. Integendeel, dus nu dan.

Met name door toneelstukken/films als Amadeus bestaan er nogal wat misverstanden over hem, maar wat wel klopt is hoe men zijn levensstijl herinnert en hoe er over zijn karakter wordt gesproken: hij moest doorwerken, muziek schrijven, muziek maken, dirigeren. Altijd te weinig geld en daarbij bepaald niet geholpen door z'n echtgenote Constanze Weber. Met haar, kwam ik achter, had hij zich per contract laten verplichten te trouwen, vanwege een vermeende obsceniteit die hij met haar had uitgehaald. Of het daadwerkelijk in de praktijk zo erg was zul je nooit weten, maar smerig en obsceen was hij in ieder geval wel degelijk in zijn brieven: naar de vrouwen in zijn leven stuurde hij, omwille van wat hij dacht dat humor was, epistels barstensvol opmerkingen over winden en uitwerpselen en maakte hij uitgebreide beloftes over seksuele handelingen die voor de lezeres in het verschiet lagen. Tsja, misschien deed iedereen dat in die tijd, maar het botst wat mij betreft zo zeer met hoe zijn muziek is dat ik daar niet meer over zal zeggen (of ik mis iets, dat kan altijd).

Nee, dan zijn liefde voor zijn huisdieren: kamerconcerten werden onderbroken vanwege de binnenkomst van de kat, over de hond werden door hem niet anders dan zeer liefdevolle woorden geschreven en hij kocht ooit zelfs een kanarie waarvan hij zei dat die het Rondo van een van zijn pianoconcerten kon nazingen. En de liefde voor katten ging zo ver dat er eentje terecht kwam in een van zijn minder bekende werken: het Kattenduet KV 529a, waarvan de tekst geschreven is door Emanuel Schikaneder, de librettoschrijver van Die Zauberflöte. De omschrijving van Mozart luidt als volgt: 'De bariton, een magiër, heeft de sopraan in een kat veranderd. Hij zingt tedere woorden tot haar, maar zij kan niets anders doen dan antwoorden met "Miauw-miauw"...'

Hier te horen. Met het oog op in de lach schieten: niet luisteren wanneer je net een slok van het een of ander neemt.