Alicia Framis

Alicia Framis was zo'n winnaar van de Prix-de-Rome. Zij is een Spaans-Nederlandse kunstenares wier werk over eenzaamheid gaat, of eigenlijk het verdrijven daarvan. Kunst die mensen die alleen zijn in de grote stad kortstondig bij elkaar brengt. Voorbeeld: de installatie van een glijbaan op de trap van het Stedelijk Museum in Amsterdam, waarbij volwassenen werden aangemoedigd de glijbaan te nemen in plaats van de gangbare route.

De meeste van haar projecten zijn niet tastbaar en bestaan uit performances of evenementen die de aanschouwers zelf ondergaan. Ze merkte bijvoorbeeld op dat centrale stations bijzonder deprimerende plekken worden wanneer de aanwezige winkels dichtgaan. Op Hoog Catharijne in Utrecht plaatste ze daarom een stand met 13 een-eiïge tweelingen die met junks of 'mensen die niet naar huis willen' een wandelingetje gingen maken. De op dat moment niet meer eenzame persoon bepaalt hoe er gewandeld wordt. Ook installeerde ze een stand in IKEA waar kinderen hun ouders kunnen achterlaten zodat ze zelf kunnen gaan rondkijken, in plaats van andersom.

De manifestatie waarmee ze de Prix-de-Rome in de wacht sleepte was Walking Monument: in 1997 was tijdelijk het Monument op de Dam voor restauratie verwijderd en Framis wilde een tegenwicht bieden. De eerst geblinddoekte en daarna nog steeds niets vermoedende jury maakte mee dat een groep als gewone burgers verklede acrobaten een menselijke toren vormde van 11 meter hoog, met bovenop een klein meisje. Spontaan begonnen omstanders de toren te stutten aangezien die gevaarlijk begon te zwenken.

200 Jaar Prix de Rome

Niet heel druk vandaag bij de Prix-de-Rome-tentoonstelling in de Kunsthal, maar dat kan ook andere oorzaken hebben gehad. Op zich was het vrij interessant om te zien wat de prijs nu precies inhoudt. Ik kende hem omwille van het feit dat Ravel de Franse Prix ieder jaar weer wilde winnen en aldoor publiekslieveling was, maar hem nooit in de wacht heeft gesleept. Onder andere Debussy liep er wel mee weg.

Wanneer je won (in Nederland omwille van uitstekend werk op het gebied van Kunst en Architectuur) kreeg je een beurs om een reis naar Rome te maken en daar de grote meesters te kunnen bestuderen. Dat werd, zoals dat nog steeds bij elke beurs gaat, nauwlettend in de gaten gehouden: je mocht steeds terugrapporteren wat je had gezien. En je won de prijs niet zo maar: in het overzicht van winnaars dat in Rotterdam te zien was kwam het vaak genoeg naar voren dat de jury (in Nederland onder andere gevuld door namen als Cuypers, Berlage, Breitner en Mesdag) besloot om de gouden medaille niet uit te reiken wanneer het niveau onder de maat was. De wedstrijd kende strenge regels: elke kunstenaar moest een 'toelatingstest' doen om naar het eindkamp over te kunnen en leverde zijn werk in de grootste anonimiteit in: de administrator ontving de bijdragen, die enkel gesigneerd waren met het nummer van de loge van de kunstenaars, via een luikje in de deur van de deelnemer, opdat de kunstenaar ook op dat moment niet gezien werd en de jury onbevooroordeeld het werk kon aanschouwen.

Vanaf 1985 werd de Nederlandse Prix veranderd: er kwamen meer deelgebieden (waaronder Film), het prijzengeld werd verhoogd, de deelnameleeftijd werd veranderd en je hoefde niet meer op reis naar Rome - allemaal om het aantal deelnemers te doen toenemen en de kunst te stimuleren. Waarom ik nu nog steeds niet 1 iemand kan noemen die de prijs won en nu overbekend is: geen idee.

Binnenkort dus meer over een paar winnaars.

Arthur Ganson

Arthur Ganson omschrijft zichzelf als een kruising tussen een choreograaf en een beeldhouwer. Hij maakt typische machines die bijvoorbeeld niets anders doen dan zichzelf olieën, hij construeert langzame explosies en hij bestudeert de beweging van aparte voorwerpen, zoals verloren kinderpoppen die hij langs de autoweg vindt. Het moet hoe dan ook altijd een filosofische gedachte uitdrukken - die de waarnemer voor zichzelf moet bedenken door middel van de meditatie die zijn werk moet opwekken.

Nu vind ik kinetische kunst niet de hoogste kunstvorm, maar het komt hier vaak genoeg terug: ik ben er toch vaak genoeg door geboeid. Want kijk toch eens wat mooi allemaal: hier een apparaat met een langzame, goed geoliede fietsketting als hoofdonderdeel, en hier een waarin 23 stukjes papier tot leven komen.

Steve Reich (1936)

Prachtig concert gisteravond in het Muziekgebouw aan 't IJ, in die mooi verlichte zaal. Op het programma stonden twee grote werken van de Amerikaanse componist Steve Reich: 'Daniel Variations' en 'Music for 18 Musicians'. Met name de laatste vormde een minimalistische bedwelming.

Reichs muziek kenmerkt zich in een aantal perioden, waarvan de bekendste zich laat zien in de techniek van het 'phasen': twee instrumenten spelen dezelfde partij, maar de ene gaat net iets sneller dan de ander waardoor verschuivingen in het gepercipieerde ritme ontstaan. Vaak gebruikte instrumenten zijn xylofoons / marimba's / metallofoons / vibrafoons.

Ook in Music for 18 Musicians nemen ze de belangrijkste positie in. Het stuk begint met een aantal pulsen die het gehele stuk door hoorbaar zullen zijn en de andere instrumenten naar het einde zullen leiden. 1 Centrale metallofoon geeft de overgangen aan. Het zicht was te vergelijken met een werkplaats in een fabriek: op verschillende plekken was meer dan bij een normale orkestopstelling een machinale bedrijvigheid te ontdekken. Meerdere xylofonisten (tot 3 toe) tegelijkertijd bezig op 1 instrument.

Bekijk en beluister het stuk in de voorgeschreven opstelling hier.

Een nieuwe Meneer Foppe

Wim de Bie heeft een nieuw weblog! En nu met zijn verlegen alter ego in de hoofdrol. Ik las dagelijks Bieslog toen dat nog geschreven werd; nu is er elke dag een verhaaltje te vinden over meneer Foppe in de voor hem moeilijke buitenwereld. Het begon als promotielog voor zijn nieuwe boek 'Meneer Foppe en de hele reutemeteut', maar het groeide uit tot iets groters. Ik ben heel benieuwd.

Het heet: foppelog.

Het ballet dat voetbal heet

Dmitri Shostakovich was naast componist en pianist ook een fervent voetbalsupporter. Wat hij zo waardeerde in sport was het artistieke, het gracieuze spel van de professionals. Slecht spel keurde hij af, niet in de laatste plaats omdat hij het lelijk vond. Hij noemde voetbal 'het ballet van de massa'. Met een vaste groep vrienden uit de sportwereld ging hij zeer vaak naar zijn favoriete team Zenit Leningrad, toonde zich tijdens de wedstrijd de ware supporter en gedroeg zich als een kind: dolenthousiast, wild gebarend en hard schreeuwend moedigde hij zijn team aan (onderste foto: rechtsonder in de hoek). Hij volgde in zijn gedrevenheid ook een opleiding tot voetbalscheidsrechter en raakte gediplomeerd, maar onder andere zijn drukke bestaan als musicus onder pressie van Stalin liet niet toe dat hij zich daar voor de rest van zijn leven aan kon wijden. Hij voldeed overigens ook niet echt aan de fysieke eisen.

De neuroot in hem maakte dat hij in zijn beruchte notaboekje (waarin ook de catalogus van zijn boekenkast en een overzicht van zijn tot dan toe verschenen werken, gesorteerd op opusnummer, waren opgenomen) alle uitslagen en pyramide-vormige competitieschema's bijhield en dat hij gerust eerder van vakantie terugkwam om bij een niet eens zo belangrijke wedstrijd aanwezig te kunnen zijn. Een wedstrijd kon hij tot in het absurdste detail analyseren. Het voetbal kwam ook terug in een van zijn onbekendere balletten: De Gouden Eeuw. Hier komt onder andere het voetbalfluitje terug in de piccolo-partij en doen ook de danspassen hier en daar aan een voetbalwedstrijd denken.

Het volgende schreef hij aan zijn geliefde team in Leningrad: "Zoals het spreekwoord zegt: wie het laatst lacht, lacht het best. Ik ben er zeker van dat we dit seizoen veel gaan lachen, hoewel ik moet toegeven dat het begin van het seizoen niet echt succesvol was. 5 Doelpunten in jullie net en niet een (!) in dat van jullie tegenstander. De fans zijn al gealarmeerd. Wat mij betreft: ik blijf kalm." Aangezien hij bij de voetbaltoto vaak genoeg erop gokte dat zijn team zou verliezen, is dat laatste niet heel vreemd.

De grote stilte

Ik hou echt van dit soort films.

Philip Gröning legde het leven in kartuizerklooster La Grande Chartreuse vast in Die Grosse Stille (2005). De monniken leven daar in hun eigen kluis in voortdurend gesprek met God en mogen slechts 1 keer per week kort met elkaar praten. De film bestaat uit 3 uur stilte: je hoort niets dan het fluiten van de vogeltjes, de schaar van de kleermaker, de wind, de sneeuw en dan ineens de kloosterklokken om de monniken voor de volgende mis bijeen te roepen. 12 Regels uit een gebed komen voortdurend in beeld en maken de film op die manier zelf een ervaring in de tijd: het beoogde doel is om net als een monnik de waarde en betekenis van die regels te doorgronden.

Tot in 2005 was het niet toegestaan om te filmen of te fotograferen in het klooster. De laatste beelden van binnenin waren uit 1960. Gröning werkte 16 jaar aan het verstevigen van de banden met de leiding van het klooster door zélf als monnik te leven. Vervolgens schoot hij de film in zijn eentje, met natuurlijk licht en 20 kilo aan apparatuur. Gedurende de zeven jaar die volgen op 2005 werd het contractueel verboden om te filmen. Voorlopig dus geen nieuwe blik naar binnen.