Blogdekunst

Bedboeken

2010-12-05T11:46:00.008+01:00

Lezen in bed. Problematisch als je niet rechtop kunt zitten. Op de rug liggen: twee koude handen die moe worden. Op de zij: eindeloos heen en weer draaien. Maar nu dan, wat een oplossingen. Meervoudig zelfs.

Ik hoorde eerst van speciale bedboeken: boeken met alleen maar linker- of rechterpagina's (of steeds twee pagina's met precies dezelfde tekst). Twee keer zo dik als het origineel. Liggend op de zij lees je steeds maar 1 kant van het boek. Slechts voor een select aantal boeken gedaan. Maar het bestaat.

Daarna: een andere manier. Met de tekst 90 graden gedraaid zodat je steeds beide pagina's van boven naar benen kunt lezen en met de leeshand een pagina van boven naar beneden kunt omslaan. Hier voor veel klassiekers te bestellen (inc. Nieuwe Testament).

En na nog meer zoeken blijkt dat in 1984 iemand zelfs patent heeft aangevraagd voor een uitvinding om van al het gedoe af te zijn. Idee nr. 4.431.156 beschrijft 'a reading matter support for a reader reclining in bed, including a frame supporting an adjustably inclined, transparent panel upon which the reading material is placed for being read from therebelow'. Het lijkt door de omschrijving en de technische tekening heel wat. Maar hoe sla je nou de pagina's om zonder wellicht wéér die koude handen te krijgen?

Platgetreden paden

2010-04-21T22:13:00.010+02:00

Prachtig toeval, vandaag.

De laatste dagen dacht ik er weer eens over na hoe een platgetreden pad moet ontstaan. Wandelwegen die niet bedoeld waren als officiële routes, dwars over het gras of door de struiken. Altijd heel handig net die route die jij ook wilde nemen, want zo moet het in het begin ook zijn geweest. Eén of meerdere asocialen moeten ooit begonnen zijn structureel het gras plat te trappen of de bosjes stuk te maken. Elke dag een paar keer. Hier moet een doorgang komen. Met uiteindelijk waarschijnlijk een magneeteffect: het wordt duidelijk dat iedereen hier loopt, er groeit niets meer op de route en mensen schamen zich er niet meer voor om de normale weg af te snijden. Hier loopt een pad. Vanaf dan gaat het hard.

Ik zocht naar informatie voor de blogpost van morgen over iets totaal anders, maar stuitte op pagina's over precies dit onderwerp. De Engelsen noemen ze desire paths. "A 'desire path' is a term in landscape architecture used to describe a path that isn't designed but rather is worn casually away by people finding the shortest distance between two points." In Finland gaan planologen nadat het gesneeuwd heeft het park in om te kijken waar iedereens voetafdrukken liggen. Die geven dan prachtig het pad aan dat mensen altijd willen gaan lopen. Daar moet dan dus een weg komen.

En sommige mensen zijn gek op deze dingen en sparen foto's. Hier te zien, hier ook nog een filmpje. Vanaf nu wordt zo'n pad tegenkomen een ontdekking voor me.

Beestenkwartet

2010-04-20T18:33:00.014+02:00

Van tekenaar Peter Vos dacht ik dat ik aardig wat had gezien, maar toen ik ging bedenken wat dan precies kwam ik eigenlijk niet verder dan de tekeningen die in de oude LP-hoes het verhaal van Peter en de Wolf vertelden. Dieren zijn Vos' specialiteit. In een zelfportret beeldde hij zichzelf dan ook af als een van hen - uiteraard als een vos, met een vogel die zijn hand stuurt. Op de plek van het hart zit een mol - het hart is blind.

Maar Google kwam met iets dat ik ook nog kende en waar eveneens dieren in voorkomen: zijn Beestenkwartet, dat hij in 1970 in anderhalve week tekende en vrij populair is geworden. Een paar jaar terug kwam het opnieuw uit in gouden editie tijdens de Boekenweek. Dit zijn alleen wel erg rare dieren: onder andere de Snotaap, de Schijtlijster, de Klavierleeuw en de Mafkikker. Op de vier kaarten die het kwartet vormen hun lichaam: kop, torso, midden en poten. En het blijkt dat componist Jurriaan Andriessen (de broer van Louis) zo ver is gegaan om het kwartetspel op muziek te zetten: 12 stukken die in 4 delen gehakt zijn. Je neemt vier mensen die gaan zitten kwartetten, achter elke speler zit een groep musici, en op het moment dat er een kaart wordt uitgegeven wordt het bijbehorende deel gespeeld - met het hele kwartet compleet alle delen in de goede volgorde.

Tijd voor een DVD-versie waarop je dit spel online kunt spelen met de bijbehorende muziek. Kunnen we trouwens ook wel zelf maken. Even een orkestje zoeken.

Lange vingers

2010-04-19T20:12:00.009+02:00

Nu, eindelijk, weer verder.

Van zowel Niccolò Paganini als Sergej Rachmaninoff (en trouwens ook van Toetanchamons vader Akhnaton) wordt/werd gedacht dat ze leden aan het syndroom van Marfan. Een genetisch veroorzaakte afwijking van bindweefsel, waardoor je last kunt krijgen van een aantal vervelende symptomen, onder andere bijziendheid en bloedvataandoeningen. Vervorming van het skelet hoort er ook bij en dat leidt in het geval van de Marfanpatienten vaak, naast een smal gezicht, tot arachnodactylie. Spinpotigheid. Je krijgt heel lange vingers.

Uitkijken natuurlijk met medische uitspraken over patiënten die we niet meer kunnen spreken of onderzoeken - ooit las ik de claim dat Mozart stierf aan niet goed doorbakken koteletten ("Ik denk dat ik maar eens stop met deze brief te schrijven, het ruikt hier heerlijk naar vlees" + incubatietijd = klopt precies) en over de casus Akhnaton zou dan ook al een en ander zijn ontkracht. Maar aan de andere kant: of ze nou Marfan hadden of niet, dat Paganini en Rachmaninoff grote tengels hadden is wel duidelijk en aan de suggestie dat het ze vaak genoeg ook een voordeel opleverde hoeven we niet te twijfelen. Rachmaninoff haalde een luxueus anderhalf octaaf op het klavier (van C naar de G, 11 witte toetsen verder) en toen hij door pianist Cyril Smith werd uitgedaagd met een verreikende én verrekkende vijfklank overtrof hij die gewoon met een (even een piano opzoeken om na te spelen) C G E C E - maar dan wel de onderste noot met de wijsvinger en de bovenste met de duim.

Nee, wat dat betreft ben je als arachnodactylische musicus misschien nog niet eens zo slecht af. En daarbij: uiteraard krijg je als geen ander de laatste beetjes uit de Italiaanse en Russische pindakaaspot. Ideaal.

Treinmijmering

2010-03-19T20:53:00.001+01:00

Met geen woorden wil ik spreken
over dat wat dagen, weken
op volmaaktheid heeft geleken
en dat eeuwig duren zou

't Is de terugkeer van emotie
die mijn aandacht en devotie
bruut verstoort en nooit eens notie
heeft van dat waar ik op bouw

Vraag me niet in droever tijden
die emotie toch te mijden
en niet langer voort te schrijden
in een leven met een vouw

Want voor mij is het een zonde
onverschillig te verwonden:
weet dat iedere seconde
ik me verder voel van jou.

Saul Concha
Vertaling: Donna Galo

Mijn nieuwe vriend

2010-03-15T21:44:00.005+01:00

En tevens de reden dat er van blogresearch even wat minder terecht komt en nieuwe posts daardoor op zich laten wachten. Blijf, met dank, checken: ze komen.

Le Tombeau de Couperin

2010-03-10T13:11:00.013+01:00

Momenteel druk bezig met het studeren van dit laatste werk dat Maurice Ravel voor piano solo schreef. Na eerst overwogen te hebben een suite op te dragen aan een Italiaan (het werk zou in eerste instantie Le Tombeau de Scarlatti gaan heten) koos hij er uiteindelijk toch voor het werk te vernoemen naar Couperin (vermoedelijk François Couperin, die werken als dit schreef) en een ode te brengen aan de Franse suites uit de baroktijd. Elk van de zes werken droeg hij op aan steeds een andere vriend die gesneuveld was tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Zoals het bij Ravel ging werd praktisch elk werk dat voor orkest was geschreven ook voor piano getranscribeerd en elk werk dat voor piano geschreven was in orkestzetting gebracht. Ben je een briljant orkestrator, moet je dat natuurlijk ook wel een beetje uitbuiten. Het tweede en het zesde deel (Fuga en Toccata) kregen die eer echter niet omdat Ravel ze te pianistisch vond. Maar ik vond op YouTube eindelijk een orkestratie van deze delen, door de vermaarde Jack Jarrett (?). Voor de liefhebber hier te zien, maar als je je wilt beperken kun je hier beter terecht voor het weergaloze laatste deel.

(De fuga, overigens, werd door bevriende pianiste Marguerite Long succesvol ter première gebracht, waarna Ravel opmerkte dat hij niet had gedacht dat ze die uit haar hoofd kon spelen. Daarna lukte het haar niet meer en liet ze het deel weg bij alle volgende uitvoeringen. Zeg, bedankt he?)

Koken met Henri

2010-03-09T21:03:00.008+01:00

Naast alle tekeningen en schilderijen die hij van de Moulin Rouge in Parijs maakte was Henri de Toulouse-Lautrec ook verantwoordelijk voor de totstandkoming van een kookboek. Elke vrijdag had hij met zijn vrienden de meest decadente feestmalen, waar hij zelfbedachte of verzamelde recepten voor ze uitwerkte. Ze aten reigers en eekhoorns. Ook gebruikte hij een aalscholver aan een touwtje om mee te vissen. En hij bedacht zijn eigen flamboyante cocktails - de beroemdste: 'Aardbeving', met 4 delen absinth, 2 delen rode wijn en wat cognac. Opgepast.

Die recepten werden verzameld door zijn grote vriend en kunstbeheerder Maurice Joyant. Na Toulouse-Lautrecs dood werden ze in 1901 samen met schilderijen, anecdotes en tekeningen van de schilder door Joyant uitgebracht in een gelimiteerde editie. Een uitgebreidere versie daarvan, The Art of Cuisine, werd voorzien van door Toulouse-Lautrec ontworpen menukaarten. Wat er in staat is allemaal niet echt uit te voeren, maar interessant is het wel. Het komt zelfs tot ingrediënten die we in het Vaticaan moeten zoeken: 'Saint sur le grill'.

Toch waren er in zijn (steen-)rijke familie wel degelijk recepten die het overleefd hebben en ook nog eens uit te voeren zijn. Hier het bijzonder opmerkelijke voorbeeld van Steak á la Toulouse. Blijf kijken, ook al hou je niet van entrecôtes.

Antropodermische bibliopegie

2010-03-01T15:43:00.007+01:00

Prachtige tip die ik afgelopen week kreeg, over het kaften van boeken in de 18e en 19e eeuw. In mensenhuid.

Niet ongebruikelijk tijdens de Franse Revolutie, en ook ruim daarvoor al werden anatomieboeken voorzien van de huid van de lichamen die onderzocht waren. Het vermoeden bestaat dat het onder andere gedaan werd omdat chirurgen, die vanwege hun gore arbeid van het snijden in lijken vaak toch nog werden gezien als handarbeiders, hun beroep meer aanzien, verhevenheid wilden geven. Ook transcripties van rechtszaken van ter dood veroordeelden werden met de huid van de moordenaars gekaft, net als testamenten met de huid van degene die ze aflegden. Nog genoeg bibliotheken die wel ergens een dergelijk boek hebben staan. Niet dat het er fris uitziet. Soms is ook nog een tatoeage zichtbaar.

Tijd voor een DeAgostini-verzameltijdschriftenreeks, waarin de anatomie van elk bestaand (zoog-)dier wordt beschreven en waarbij elk deeltje gekaft wordt met de eigen huid van het behandelde dier. Deel 1: De Olifant ligt nu in de winkel voor € 2,49.

Testbeeldmuziek

2010-02-24T14:02:00.007+01:00

Waarschijnlijk 's werelds beroemdste testbeeld verscheen voor het eerst bij de BBC in 1967 en staat bekend onder de naam 'Test Card F'. Naast de gebruikelijke vlakvulling stond pontificaal in het midden een foto van de dochter van een BBC-medewerker, die met haar pop Bubbles the Clown boter-kaas-en-eieren aan het spelen was op een schoolbord. Dat meisje (Carole Hersee) houdt nu feitelijk het wereldrecord van uren op tv zijn, na ruim 70.000 uur in beeld te zijn geweest.

Wat ik nog niet wist: tegenwoordig heb je altijd de radio op de achtergrond van een testbeeld, maar destijds maakte de BBC muziek speciaal voor bij testbeelden. 'Super easy listening music by the finest composers and musicians in Europe'. Die ultieme liftmuziek bereikte een cultstatus en er ontstonden ware muzak-klassiekers. En daar bestaan nu CD's en CD's vol van: onder andere hier onderaan de pagina te beluisteren en te bestellen. Voor wie de stilte vreest handig om thuis of op het werk (het liefst nét iets te zacht) aan te hebben staan. De vraag die nu ook bij me opkomt: waar koop je die CD's die ze altijd in Chinese restaurants draaien, met nummers als Bohemian Rhapsody in Oosterse stijl?

Liggen in de zon

2010-02-23T15:44:00.000+01:00

Ik hoor het licht het zonlicht pizzicato
de warmte spreekt weer tegen mijn gezicht
ik lig weer dat gaat zo maar niet dat gaat zo
ik lig weer monomaan weer monodwaas van licht

Ik lig languit lig in mijn huid te zingen
lig zacht te zingen antwoord op het licht
lig dwaas zo dwaas niet buiten mensen dingen
te zingen van het licht dat om en op mij ligt

Ik lig hier duidelijk zeer zuidelijk lig zonder
te weten hoe of wat ik lig alleen maar stil
ik weet alleen het licht van wonder boven wonder
ik weet alleen maar alles wat ik weten wil.

Hans Andreus

The Mirrorstone

2010-02-22T21:35:00.010+01:00

Het is volgens mij maar 1 keer zo geweest dat ik, toen ik klein was, na een bibliotheekbezoek het gevoel had dat ik een heel, héél erg bijzonder boek had gevonden en dat dat voor twee weken van mij was. Het is lang geleden, maar ik dacht er afgelopen week aan en vond het vrij snel terug - het was ook makkelijk zoeken, doordat het verhaal geschreven was door Michael Palin van het Monty Python-team, destijds mijn grote held die net als Phileas Fogg in 80 dagen de wereld rondging.

The Mirrorstone, ongetwijfeld destijds door mij gelezen als De Spiegelsteen. Een jongetje gaat net als Alice door een spiegel en komt in een magische wereld terecht. Hij stapt er echter niet zelf doorheen maar wordt door een oude, kwaadaardige man naar binnengetrokken. Die laat hem naar de bodem van de oceaan duiken om hem zijn geheime spiegelsteen terug te laten vinden. Wat het allemaal zo uniek maakte: hologrammen. Het was een van de allereerste boeken met hologrammen ingebed in de tekeningen. De keerzijde: het verhaal is me eigenlijk helemaal niet goed bijgebleven en de illustraties staan me veel duidelijker voor de geest. Je zat eigenlijk toch de hele tijd de pagina's schuin te houden en je wilt die diepte zien. Onder andere de boze ogen met bril van de oude man reusachtig in een raam. Doodeng.

En wat blijkt: Lord of the Rings-illustrator Alan Lee (die ook betrokken was bij het maken van de films) hielp ook mee aan het boek. Nu de twijfel: aanschaffen om iets van vroeger weer terug te krijgen - of het risico niet lopen en de herinnering bewaren?

Schumanns middelvinger

2010-02-17T14:01:00.005+01:00

Op 20-jarige leeftijd begon Robert Schumann ernstig te twijfelen aan zijn keuze om pianovirtuoos te willen worden. Hij was rechtenstudent en studeerde in die tijd tevens piano bij Friederich Wieck, de man die later zijn schoonvader zou worden. Daar zag hij dat de dochter van de laatstgenoemde (Schumanns toekomstige echtgenote Clara) eigenlijk al hard op weg was een succesvol concertant pianiste te worden, terwijl ze toch ruim negen jaar jonger dan hij was, en hij vergeleken daarmee nog helemaal nergens stond. Dat gaf hem zo zijn bedenkingen bij z'n eigen talent. Een misschien nog wel groter probleem dat hij in ongeveer dezelfde tijd in zijn dagboeken optekent was echter dat de middelvinger van zijn rechterhand de hele tijd maar zo vervelend stijf was. Hij kon niet zo vrij bewegen als de andere vier en zat daardoor de hele tijd in de weg.

Ik hoorde vaak het verhaal dat hij om dit probleem op te lossen eerst zelf een constructie bedacht: een touw dat met een gewichtje over een katrol hing trok zijn rechtermiddelvinger de hele tijd omhoog, zodat de andere vingers vrij konden bewegen. Ik ben er nu achter dat dat verhaal een fabeltje is, maar dat hij hulpstukken gebruikte om zijn probleem aan te pakken berust op waarheid: dokters beveelden hem warm het gebruik aan van een zogenaamde chiroplast: een bepaald soort klem die de desbetreffende vinger kon uitrekken en zo soepeler kon maken. Heerlijk aanhouden in bed en dan rustig wachten.

Wachten, inderdaad, maar wel op een beschadiging van je hand. Schumann jammerde en klaagde naderhand alles bij elkaar - bij zijn medische vrienden en bij zijn moeder, die het alles met lede ogen moest aanzien. Uiteindelijk treft hij dr. Kühl, die hem adviseert om zijn hand (ik heb dit werkelijk niet bedacht) in een dierenkarkas te steken: geniet van die heilzame warmte van het overleden dier en de geneeskrachtige werking van de daarin aanwezige lichaamssappen! Probleem erger geworden? Geen nood, een andere arts liet hem elektrische schokken ondergaan om de hand nog veel meer te belasten en het alleen maar erger te maken. Nee, een virtuoze klaviertijger word je op die manier niet. Een schrijver van interessante dagboeken - mja, dat wel.

The Adventures of Baron Munchausen

2010-02-13T21:27:00.005+01:00

Deze week zag ik in de bioscoop The Imaginarium of Dr. Parnassus, de nieuwste productie van regisseur Terry Gilliam. Wat mij betreft gaat het met deze film weer de goede richting uit wat diens stijl betreft en ik meende ook meerdere (al dan niet bewuste) knipogen naar een van z'n eerdere films te herkennen, die ik zelf eigenlijk tot de mooiste reken die ik van hem gezien heb: The Adventures of Baron Munchausen, uit 1988.

Hierin wordt de historische figuur, waarvan de avonturen verzameld werden door Rudolf Erich Raspe, opnieuw tot leven gebracht in een verhaal waarin hij een door de Turken belegerde stad probeert te redden door op de meest exotische locaties (waaronder de maan) zijn buitengewone bedienden terug te vinden. Dit is een gezelschap bestaande uit de sneller dan een pistoolkogel lopende Berthold, de bovennatuurlijk sterke Albrecht, een formidabel horende Gustavus die tevens een geheel leger omver kan blazen en de scherpschutter Adolphus die verder dan normaal kan zien en nooit mist. De baron en zijn vrienden zijn echter na jaren van avontuur op leeftijd gekomen en het is maar de vraag of ze hun oude krachten nog terug kunnen winnen. Prachtig sprookje dat met veel humor en avontuurlijke muziek wordt verteld en heerlijk acteerwerk van hoofdrolspeler John Neville. Uiteraard ontbreken het aan de eigen haren optrekken uit het water en de rit op een kanonskogel niet.

Alles kan met de post

2010-02-12T18:53:00.003+01:00

In de jaren '60 van de vorige eeuw ontstond in Amerika een kunststroming die gebruik maakte van het postsysteem: mail art. Als vader werd Ray Johnsson gezien, die binnen zijn New York School of Correspondence honderden collages, tekeningen en teksten heen en weer stuurde binnen een netwerk van mensen om hem heen: vrienden, maar ook onbekenden. Hij moedigde de persoon aan wie hij iets stuurde aan om zelf ook iets te bedenken en het hem dan vervolgens toe te sturen. Op die manier kwam kunst in de wereld met behulp van de post in plaats van dat je daar traditionele methoden voor gebruikte. De term werd uiteindelijk breder gebruikt voor kunstenaars die probeerden van alles en nog wat over de post te versturen. Mensen die die opvatting hadden meenden dan ook dat mail art begonnen was toen Cleopatra zichzelf in een opgerold tapijt bij Julius Caesar liet bezorgen. Eric Ericson uit Zweden startte met deze gedachten zijn project To Mr. Cheng: hij stuurde naar een meneer Cheng in Berlijn de raarste voorwerpen, alleen maar om te kijken of het aankomt. Je neemt gewoon het voorwerp, schrijft er het adres op, plakt voldoende postzegels en kijkt wat er gebeurt. In principe moet het in de brievenbus, maar anders gaan we even naar het postkantoor. Dus ook met: een stuk taart. Een pak speelkaarten, kaart voor kaart geadresseerd. En een skelet. Gek genoeg (of misschien ook wel niet) was dat laatste het allermoeilijkste.

Hier een aantal foto's van voorwerpen aan Mr. Cheng en hier foto's van Ray Johnssons collages.

Magneetbeelden

2010-02-11T23:03:00.006+01:00

Ik vond weer eens iemand die zich bezig houdt met kinetische kunst. Sachiko Kodama maakt dynamische sculpturen die gebruik maken van een ferrovloeistof: een bepaald soort oplossing van magnetische deeltjes die zich als zodanig op z'n eigen aparte manier gedraagt. Wordt eigenlijk al op veel gebieden nuttig toegepast: door NASA in telescopen, in harde schijven, maar ook bij medische beeldvorming om kanker te bestrijden. Kodama gebruikt het effect dat wanneer je een magneetveld aanlegt de vloeistof vervormt om beweeglijke torens te maken: eigenlijk krijg je op deze manier voorgeprogrammeerde, steeds veranderende beeldhouwwerken. Ziet er wat mij betreft eigenlijk vrij organisch uit: het wordt een raar soort van zwarte (vleesetende?) plant met dreigende uitsteeksels. Hier te zien; kijken hoe complex het in de toekomst nog gaat worden. Kleur erbij zou niet gek zijn.

Pedaalpiano

2010-02-05T20:14:00.016+01:00

Uit 1843 komt de vroegste verwijzing naar een type piano dat inmiddels een zeldzaamheid is geworden: de pedaalpiano, waarbij ook met de voeten een klavier bespeeld kon worden. Inderdaad net als bij het orgel - de eerste pianomakers waren dan ook voor een groot deel orgelbouwers, dus eigenlijk niet heel gek dat dit ding ooit ontstaan is. Je had twee types: één waarbij voet- en handklavier samen hetzelfde hamersysteem gebruikten, en één waarbij je met het voetklavier een aparte set snaren bespeelde. Naast de 88 voorradige had je op deze manier nog 29 extra noten. Louis Schone was iemand die deze instrumenten maakte, onder andere voor Schumann en Mendelssohn. De klavecimbelvariant bestond ook.

Net als nu bij het silent systeem (waarbij je een chipset in je piano kunt laten inbouwen om het geluid ook via koptelefoon te kunnen luisteren) was ook het pedaalsysteem in te bouwen in de piano die je thuis had staan. Mendelssohn had een pedaalvleugel, maar Schumann gebruikte de uitbreiding liever op een gewone buffetpiano. Hoewel je het nu nooit meer hoort of ziet is het instrument in z'n tijd toch vrij populair geweest: naast de twee genoemde componisten schreven ook Liszt en Saint-Saëns werken voor pedaalpiano's. En uiteraard moest de geest van Charles-Valentin Alkan (over wie binnenkort meer, wát een rare kerel) ook weer het een en ander aan obscuurs opleveren: die schreef meerdere composities waarbij alléén het pedaalklavier werd gebruikt. Woordgrap voor het weekend: barstens vol voetnoten. Ha! Dank u! U bent een geweldig publiek.

Hier een mooi stuk van Schumann voor pedaalvleugel.

Iris

2010-02-04T00:01:00.000+01:00

Der eerwaarde jonkvrouwe Joanna C. B.

`Ik ben geboren uit zonnegloren
En een zucht van de ziedende zee,
Die omhoog is gestegen, op wieken van regen,
Gezwollen van wanhoop en wee.
Mijn gewaad is doorweven met parels, die beven
Als dauw aan de roos, die ontlook,
Wen de Dagbruid zich baadt en voor 't schuchter gelaat
Een waaier van vlammen ontplook. -

Met tranen in 't oog, uit de diepte omhoog,
Buig ik ten kus naar beneden:
Mijn lichtende haren befloersen de baren
En mijn tranen lachen tevreden:
Want diep in zee splijt de bedding in twee,
Als mijn kus de golven doet gloren...
En de aarde is gekloofd en het lokkige hoofd
Van Zefier doemt lachend naar voren.
Hij lacht... en zijn zucht blaast, mij arme, in de lucht
En een boog van tintlende kleuren
Is mijn spoor, als ik wijk naar het dromerig rijk,
Waar ik eenzaam om Zefier kan treuren.
Hij mint me als ik hém... maar zijn lach, zijn stem,
Zijn kus... is een zucht: wij zwerven
Omhoog, omlaag; wij wíllen gestaâg,
Maar wij kunnen nóch kussen, nóch sterven. -

De sterveling ziet mijn aanschijn niet,
Als ik uitschrei, hoog boven de wolken,
En de regenvlagen met ritselend klagen
Mijn onsterflijken weedom vertolken.
Dan drenkt mijn smart het dorstende hart
Van de bloem, die smacht naar mijn leed
En met dankenden blik naar mij opziet, als ik
Van weedom het wenen vergeet.
En dán verschijn ik door het 't nevelgordijn -
Dat mijn Zefier verscheurt, als hij vliegt -
Somber gekromd... tot de zonneschijn komt
En 't rag mijner wieken zich wiegt.
Dán zegt op aarde, wie mij ontwaarde:
"De goudene Iris lacht!"...
En stil oversprei ik vale vallei
Met een gloed van zonnig smaragd. -

Mijn handen rusten op de uiterste kusten
Der aarde als, in roerloos peinzen, -
Eén' bonte gedachte - ik mijn liefde verwachtte...
Die mij achter de zon zal doen deinzen. -
'k Zie 's nachts door mijn armen de sterren zwermen
En het donzige wolkengewemel
En de maan, die mij haat en zich koestert en baadt
In de zilveren lach van den hemel. -
Mijn pauwepronk... is de dos, dien mij schonk
De zon, om de stervling te sparen,
Wien mijn lichtloze blik zou bleken van schrik
En mijn droeve gestalte vervaren.
Nu omspan ik den trans met mijne armen van glans
Tot mij lokt Zefier's wapprend gewaad
En ik henenduister naar 't oord, waar de luister
Der lonkende zon mij verlaat. -

Ik ben geboren uit zonnegloren
En een vochtige zucht van de zee,
Die omhoog is gestegen, op wieken van regen,
Gezwollen van 't wereldse wee. -
Mij is gemeenzaam, wie even eenzaam
Het leven verlangende slijt
En die in tranen zijn Vreugde zag tanen...
Doch liefelijk lacht, als hij lijdt!' -

Jacques Perk

Foto's van Van Gogh

2010-02-03T15:47:00.004+01:00

Fjodor Buis maakte een serie foto's die verbeelden hoe Vincent van Gogh zou hebben kunnen fotograferen wanneer hij in een tijd met kleurenfilms had geleefd. Hij nam daartoe Van Goghs brieven door (die ik ook nog in de kast heb staan en nog steeds eens moet lezen) en bezocht plekken in Frankrijk waar Van Gogh leefde: Auvers-sur-Oise (waar dr. Gachet geschilderd werd, samen met de gele korenvelden), Arles (waar hij zijn oorlel afsneed en waar zijn beroemde slaapkamer en verlichte terras waren) en Saint-Rémy (waar hij zich in een inrichting liet opnemen en waar hij de sterrenhemel schilderde). Alleen in de inrichting kon Buis niet fotograferen, aangezien daar nog patiënten aanwezig waren. Hier de Van Gogh-foto's - mis ook op zijn site de portretten van Marten Toonder niet, in een dreigend Ierland.

Jean-Claude Risset

2010-02-02T18:43:00.006+01:00

Risset (1938) is een componist die wetenschappelijke kennis van geluid direct toepast in de kunst. Hij heeft onder andere pionierswerk verricht binnen de computermuziek en was een van de eersten die erin slaagden het geluid van koperinstrumenten met een synthesizer te produceren. Het bekendst werd hij echter met zijn Rissetglissando, dat een continue vorm was van de discrete versie van dhr. Shepard. Dat glissando bestaat uit een geluidsfragment waarvan het einde aansluit op het begin en dat, wanneer je het op repeat afspeelt, de auditieve illusie opwekt van een steeds hoger (of lager) wordende toon. Doordat de boventonen van het geluid op den duur overlappen kun je het fragment blijven herhalen en de toon die je hoort zal steeds maar hoger of steeds maar lager worden. Hier is de neergaande variant, en hier wordt die gebruikt in zijn compositie Little Boy.

(Hij bedacht trouwens ook nog een Risset-ritme, dat een steeds maar sneller of steeds maar langzamer wordende puls voorstelt. Hoe het werkt: géén idee. Ongetwijfeld op eenzelfde manier.)

Scriabins Pianoconcert

2010-01-29T20:34:00.014+01:00

In 1912 kwam Russisch componist Alexander Scriabin naar Nederland en schreef aan de dirigent van het orkest in Den Haag: "In antwoord op uw schrijven heb ik het genoegen u te berichten dat ik volgende zaterdag naar Amsterdam zal vertrekken. Zodra ik aankom zal ik u de naam van mijn hotel doorgeven, in de hoop dat u in staat bent een Bechsteinvleugel in mijn hotelkamer te laten plaatsen. Ik zal mijn concert in fis mineur spelen en de pianopartij van Prometheus, zoals afgesproken met dhr. Mengelberg."

Dat concert in fis mineur is wat mij betreft een werk dat tegenwoordig te weinig aandacht krijgt. Ik heb het nog nooit op een programma zien staan (goed, voor zover ik er op gelet heb) en blijkbaar wordt het ook in het algemeen nauwelijks meer uitgevoerd. 't Is niet makkelijk om te spelen: veel passages die het vanwege de tempowisselingen buitengewoon lastig maken om de solist met de orkestbegeleiding gelijk te krijgen. Maar goed, hè. Dat mag het probleem niet zijn.

In 1897 ging het concert met Scriabins leraar Safonov in première. Daarna werd het met Scriabin zelf als solist nog erg vaak uitgevoerd, ook in tijden dat zijn componeerstijl eigenlijk niet meer te vergelijken viel met die waarin het concert geschreven was (Scriabin was 24 jaar oud toen hij het voltooide). Luister hier, hier, en hier naar het volledige werk. Dat je het nu niet meer vaak hoort - ik begrijp er niets van. Die klarinetlijn in het tweede deel, op 1:35. Mooier hoor je toch niet?

De Bibliotheek van Babel (4)

2010-01-27T19:49:00.006+01:00

JA!

Hij is binnen! De digitale Bibliotheek van Babel stelde me in staat de tekst van een van de fantasmiljoen boeken die in de echte aanwezig zijn te downloaden en ik maakte er een pdf-je van, samen met een kaft. Met printing-on-demand (bijvoorbeeld hier) krijg je dan zo handig als dat tegenwoordig gaat gewoon je eigen boek ingebonden thuisgestuurd. Nu bezit ook ik een eigen exemplaar van het boek EDRGTSCRC OOEHB NRF FETOXCTQCESG AONY XXB MQXEMM. En ergens, ergens staat mijn naam, maar waar? Mijn eigen pdf gebruiken met de zoekfunctie? Te makkelijk! Nee hoor, dat wordt gewoon een pijnlijk lange zit op de bank en rustig, rustig lezen. Je zou immers de Waarheid eens missen.

Maar wacht eens: de Babelbibliotheek heeft ook een fonotheek! Er staan ontelbare CD's met alle mogelijke uitvoeringen van La Bohème van Puccini, ook die met zangers en dirigenten die nog geboren moeten worden. Alleen: die fonotheek is niet online en zo'n CD kan ik dus niet bestellen. Er zit daarom, vrees ik, niets anders op dan om zelf een computerprogramma te maken waarmee ik op putjesniveau een CD kan schrijven, en dan een willekeurige CD te branden. Als dan ergens op Beatle-wijze 'Paul is dead' te horen valt, noem ik het sterk. Waar lag mijn programmeerboek ook weer, of moet ik dat ook al digitaal uit Babel laten aanrukken?

Karikaturen van een impressionist

2010-01-26T09:13:00.009+01:00

In zijn jeugd zat Claude Monet op school in Normandië, waar hij zich stierlijk verveelde en de hele tijd in de kantlijn van zijn boeken zat te tekenen. Het klaslokaal ervoer hij als een gevangenis. Uit escapisme bekwaamde hij zich met z'n gekrabbel in het tekenen van karikaturen van zijn docenten. Buiten school ging hij nog verder en zette bekende lokale notabelen (bankiers en heren met snuifdozen) neer als mannetjes met grote neuzen en kleine beentjes. Op z'n vijftiende was hij overal in Le Havre bekend als karikaturist. Het zakgeld was te weinig en tot grote ergernis van zijn ouders, die hem liever een serieus beroep zagen uitvoeren, begon hij zijn spotprenten te verkopen voor twintig franc per tekening. Binnen een maand verdubbelde zijn klantenkring. Niet lang daarna hingen zijn tekeningen ingelijst in etalages, waar mensen voor bleven staan en de beroemdheden herkenden. Een ex-zeeman en schilder, Eugène Boudin, herkende Monets talent, overtuigde hem om schilderles van hem te nemen en bracht hem tot het schilderen van landschappen. Toen Monet op zijn 19e plannen maakte om naar Parijs te vertrekken om de grote meesters te kunnen zien en ontmoeten, vroeg hij een beurs aan met zijn karikaturen als portfolio. Die werd afgewezen. Geen nood: met de opbrengst van de spotprenten had hij genoeg gespaard om hoe dan ook naar de hoofdstad te kunnen. In zijn eigen woorden had hij miljonair kunnen worden als hij die dingen was blijven doortekenen. Dat hij hoe dan ook steenrijk werd met al dat andere (en uiteraard veel betere) werk, tsja, dat kon-ie natuurlijk ook niet van tevoren weten.

(En met al dat geld kocht hij een huis met een grote tuin, met een Japans bruggetje en waterlelies. Vandaar.)

The Big Sleep (2)

2010-01-25T11:33:00.002+01:00

In navolging van wat ik laatst schreef over Raymond Chandler: ik kreeg dit weekend te horen dat er van zijn verhalen over hardboiled detective Philip Marlowe flink wat hoorspelen zijn gemaakt voor de radio, in de jaren '40 en '50. En die gemaakt door CBS zijn allemaal online te horen: op deze pagina staan alle 90 afleveringen van Adventures of Philip Marlowe. Even inkomen wat mij betreft: toch nog lastig te volgen. De tandpastareclame tussendoor helpt ook niet. Maar het kan, en gratis. Het kost niet eens Marlowes eigen tarief "25 dollars a day, plus expenses". Wat leven we toch weer in een heerlijke tijd.

Prlwytzkofsky

2010-01-22T09:26:00.004+01:00

Onwetenschappelijk
Wichtige heerschappen
Schreven schoon boeken vol
Over der Boml

Praw, alles is ja gans
Buitenordentelijk
Maar het is meestens
Onheemlijker roml

Ivo de Wijs

(prof. dr. dr. dr. Zbygniew Prlwytzkofsky is de geleerde uit de Bommelverhalen van Marten Toonder, die in pseudo-germanismes praat. "Der naam is Prlwytzkofsky. Met ener z in der midden. Der goede dag.")

Het Lied van de Nacht

2010-01-22T08:45:00.005+01:00

Gisteravond speelde het NJO-symfonieorkest onder leiding van Ludovic Morlot in De Doelen in Rotterdam de Zevende Symfonie van Mahler en we waren erbij. Het eerste deel van dit werk heb ik lang het mooiste gevonden dat Mahler ooit schreef - dat gevoel was wat weggezakt, maar sinds gisteren ken ik het weer: bijna puntgave uitvoering waarbij ik aan het einde van de eerste twintig minuten zowat zat te trillen op m'n stoel. En ik overdrijf nu eens niet.

Vaak wordt aan het werk de naam Het Lied van de Nacht gegeven, vanwege het toch duistere karakter en de twee bewegingen Nachtmusik I en II die een wandeling door de nacht en een serenade moeten beduiden. Mahler hield echter niet van die titel en gebruikte hem zelf nooit. Een ander verhaal is dat het tweede deel (Nachtmusik I) op Rembrandts Nachtwacht geïnspireerd zou zijn. Mahler was in zijn tijd in Nederland (1904) inderdaad vaak in het Rijksmuseum en was gefascineerd door het schilderij, maar heeft het nooit aan het tweede deel gekoppeld. De symfonie in z'n geheel is in meerdere opzichten symmetrisch: het eerste en vijfde deel zijn even lang, net als het tweede en vierde deel (Nachtmusik I en II), en in het midden van het derde deel zou een klap zitten die tegelijkertijd het midden van de symfonie aangeeft. Qua stemming lijken het eerste en vijfde deel elkaars tegengestelde en kun je wel degelijk van donker en licht spreken (Mahler zou zelf ook het laatste deel als "breed daglicht" hebben beschreven) - en hoewel het vijfde deel vaak veel kritiek te verduren krijgt (het zou niet rijmen met het voorgaande en compositorisch überhaupt wat rammelend zijn) maakt het de symfonie wat mij betreft toch op de juiste manier af. Hier te luisteren met Leonard Bernstein - hoewel ik natuurlijk liever dat eerste deel laat horen, maar daar moet je toch wel even echt rustig voor gaan zitten. Nu in huis halen op CD dus. Vort. Toe dan.

C. Auguste Dupin

2010-01-20T13:36:00.007+01:00

Mijn boekenverzameling is echt niet zo gigantisch dat ik niet meer weet wat ik allemaal heb, maar gisteren kwam ik er toch achter dat ik iets wat ik al een tijdje graag wilde hebben al lang in de kast had staan. Het ging om de drie verhalen over C. Auguste Dupin, de detective van Edgar Allan Poe. Met nog wat andere kandidaten worden die gezien als het begin van het detectivegenre. Arthur Conan Doyle inspireerden ze tot Sherlock Holmes. In een bundel met korte verhalen van Poe vond ik ze bij toeval: The Murders in the Rue Morgue, The Mystery of Marie Rogêt en The Purloined Letter.

Dupin (die zich 'chevalier' mag noemen, de Franse ridderstitel - staat de C. daarvoor?) leeft in Parijs en verkiest de duisternis boven het daglicht: samen met de anonieme verteller (die bij Holmes teruggevonden kan worden als dr. Watson) leeft hij in een appartement waarvan de luiken gesloten zijn. Het woord detective wordt nergens genoemd: Dupin is eigenlijk meer een op eigen gelegenheid speurende gentleman met een verbazingwekkend deductievermogen. Daarnaast is hij buitengewoon in staat zich te verplaatsen in iemands gedachtenwereld. Hij voorspelt na een kwartier stilte precies waar zijn gesprekspartner aan denkt en voorziet probleemloos de emoties van zijn daders.

Gisteren las ik The Murders in the Rue Morgue, over de gruwelijke slachting (het blijft per slot van rekening Edgar Allan Poe) van een Parijse dame en haar dochter. Holmese gang van zaken: Dupin leest in de krant over het voorval, bezoekt met de anonieme verteller 1 keer het plaats van delict, plaatst op de terugweg een advertentie, keert terug naar zijn appartement, overhandigt een pistool aan zijn vriend en zegt dat ze niets anders hoeven te doen dan wachten totdat de dader aanbelt. En waar daarna elke speurder last van heeft gebeurt al gelijk weer hier: bij de politie krijgt hij niets te horen dan dat hij zich met z'n eigen zaken moet bemoeien. Ook aardig: voordat het verhaal begint wijdt Poe eerst een paar woorden aan de vraag wat intelligentie, analytisch inzicht en deductie nou precies zijn. Fascinerend om te zien hoe een genre wordt neergezet.

Destino

2010-01-19T18:17:00.006+01:00

In 1945 startte de productie van een korte animatiefilm die een samenwerking was van Salvador Dalí (overigens de ontwerper van het logo van Chupa Chups-lolly's) met Walt Disney. Het project heette Destino en maakte onder andere van 22 door Dalí gemaakte schilderijen gebruik om het verhaal te vertellen van een ongelukkige liefde. Een stukje film van 18 seconden was gereedgekomen, maar de stekker werd uit het project getrokken: de studio's van Disney hadden het financieel niet goed gedaan tijdens de Tweede Wereldoorlog en men speelde toch liever op safe. Pas in 1999 pakte men de draad weer op: het uitermate cryptische storyboard werd ontcijferd met behulp van de dagboeken van Dalí's vrouw Gala Diakonova en als resultaat kwam een ongeveer 7 minuten durende animatie, waarin het 18 seconden durende archieffragment alsnog werd opgenomen. Prachtig stukje werk, volledig in de stijl van Dalí - en met name wat de danseres betreft toch ook overduidelijk in die van Disney.

Hier de animatie. Het 18-secondenstukje is dat met de twee reuzenschildpadden (op 5:21).

Spooksteden

2010-01-18T18:07:00.014+01:00

Nog meer eenzame straten. Een van de eerste foto's die (zij het per ongeluk) van een persoon werd gemaakt is van de Boulevard du Temple in Parijs, door Joseph Niépce en Louis Daguerre in 1838. Dat was (en is) een druk begane weg, maar de minimale sluitertijd was hoog in die tijd. Maar liefst tien minuten zouden nodig zijn geweest om de afbeelding te maken. Dat zorgde ervoor dat snel bewegende objecten als rijtuigjes en voetgangers niet werden geregistreerd - de weg, waarvan elk stukje over de hele sluitertijd genomen toch wel ruimschoots in beeld was geweest, was daarentegen duidelijk zichtbaar. Mensen vonden het doodeng: met wat voor magie maakte je een foto van een drukke straat en kreeg je een plaatje van een uitgestorven boulevard? Het spookt hier, wat ik je brom. Het spookt hier. Maar wacht: er stond nog wel een mannetje op dat blijkbaar roerloos genoeg z'n schoenen had staan laten poetsen (linksonder). Nee, dan was het goed.

Hoe dan ook, tegenwoordig is dit toch allemaal een stuk lastiger. Je gaat naar een mooie plek, schiet de camera vol, maar dan kom je terug en merk je bij nadere inspectie dat er allemaal mensen door je foto heen hebben gelopen. Mensen hebben elkaar met twee opgestoken vingers ezelsoren gegeven en overal, o-ver-al staan toeristen. En die moet je niet. Surf daarom meteen naar Tourist Remover, upload 100 foto's van je vakantieplek en hij berekent het gemiddelde beeld. Zónder toeristen dus.

"Ik snap er werkelijk niets van. Denk je: Parijs, wereldstad, maar nee hoor. Uitgestorven. He-le-maal geen kip."

Edward Hopper

2010-01-17T17:37:00.009+01:00

Vanmiddag konden we in de Kunsthal in Rotterdam nog net even de laatste (en hoe dan ook drukke) dag meemaken van de tentoonstelling Modern Life: Edward Hopper And His Time. Ik was enigszins gewaarschuwd: vrij weinig Hopper, meer tijdgenoten. Dat viel me eigenlijk nog wel mee (en die tijdgenoten waren, afgezien van een wat mij betreft spuuglelijk hoekje met regionalisten, eigenlijk ook nog wel aardig. Ook nog een leuk werk van Lyonel Feininger.) Eindelijk ook weer wat betere bordjes: vaak niet alleen info over artiest en ontstaansgeschiedenis van een schilderij, maar ook inzichten over compositie en kleurgebruik.

Hopper wordt vaak gezien als de belangrijkste vertegenwoordiger van Amerikaanse (schilder-)kunst in de twintigste eeuw. Zijn stijl veranderde voor het grootste deel van zijn leven nauwelijks. Centraal stond het isolement van het individu: lege, uitgestorven plekken met hoogstens een enkel mens, of juist plekken met meerdere personen die zich hoe dan ook niet met elkaar op lijken te houden. Het bekendst werd zijn 'Nighthawks', maar wat het Kunsthalbezoek voor mij de moeite waard maakte waren eigenlijk niet zijn olieverfschilderijen maar zijn etsen en litho's: hij maakte onder andere beelden van steden met een sterke licht-donkerwerking, zoals in Night Shadows, dat hierboven is afgebeeld. Dat soort afbeeldingen (en met name die van Hopper) vormde een sterke bron van inspiratie voor filmmakers als Wim Wenders (Der Himmel über Berlin), maar ook voor zo iemand als Alfred Hitchcock.

Muziek met pistolen

2010-01-15T18:04:00.016+01:00

Oorlogmuziek. Toen Ludwig van Beethoven het nieuws bereikte dat Napoleon Bonaparte zichzelf tot keizer had gekroond, moet hij de partituur van zijn Derde Symfonie ter hand hebben genomen en daar de naam van de Franse heerser, aan wie hij het werk in eerste instantie had opgedragen, zo driftig hebben doorgekrast, dat er een gat in het papier kwam. "Hij is dus niets dan een gewone sterveling!" verzuchtte hij. "Nu zal ook hij de mensenrechten met voeten treden, slechts zijn eigen ambitie nastreven, zichzelf superieur aan de rest voelen, een tiran worden!". Beethoven kreeg echter later in zijn leven de kans om een revanche te nemen: toen Wellington in 1813 in Spanje Napoleons oudere broer Joseph versloeg, schreef hij het werk 'Wellingtons Sieg oder die Schlacht bei Vittoria'.

Dat werd dan ook gelijk een uitermate vreemd werk. Om de verschillende legers uit te beelden gebruikte Beethoven muziek als God Save The King en Rule Britannia, alsook een Frans soldatenlied met de melodie van For He's A Jolly Good Fellow. Daaraan toegevoegd kwam echter een arsenaal (letterlijk) aan 'percussieinstrumenten': naast een aantal musketten wordt ook om 193 kanonnen gevraagd. Och ja joh, waarom ook niet. 193 Kanonnen, wat jij wil. Het stuk luisteren is alsof je midden op het slagveld staat: halverwege het eerste deel barst een minutenlang durend spervuur van schijnbaar willekeurig getimede pistoolschoten los. Interessant is ook de uitvoeringsgeschiedenis: het stuk werd in eerste instantie niet door een orkest, maar door een zogeheten panharmonium gespeeld. Een op luchtdruk werkend apparaat dat meerdere (militaire) instrumenten tegelijkertijd kon bespelen, ontworpen door Johann Mälzel, de uitvinder (of althans patenthouder) van de metronoom.

Maar nee, voor mij toch liever Tchaikovsky's Ouverture 1812. Ook met kanonnen en ook met een slag tegen Napoleon, maar dan met Rusland. De Marseillaise gecomponeerd tegen de hymne God Behoede De Tsaar. Hier te luisteren, met hier de tweede helft. Dat einde. Cracks me up every time.

Redding

2010-01-12T00:01:00.000+01:00

Eens, eens maar tradt ge op mijn eksterogen
Toen ge op de dansvloer zweefdet me voorbij.
Uw lieflijk sorry heeft me 't hart bewogen,
Mij vuilnisbelt der mensenmaatschappij.

Ik zag u na met blikken opgetogen,
Riep: 'Herrgottssakrament, hoe schoon is zij,'
En was u zeker achterna gevlogen,
Had niet een goede vriend, mijn razernij

Bijtijds bespeurend, met twee sterke handen
Mijn lenden als een octopus geknepen.
Ik heb ontroerd zijn forse vuist gegrepen,

Daar dankb're tranen in mijn ogen brandden,
En 'k grif bekende mijn belach'lijk zwak:
Geen gave boot vaart met een redd'loos wrak.

F. Bordewijk
uit: Sonnetten met Gemengde Gevoelens

Otto Böhler

2010-01-11T19:33:00.004+01:00

Vandaag kwam ik er achter dat bepaalde plaatjes die ik van componisten kende stiekem allemaal van dezelfde illustrator afkomstig zijn. De heer Otto Böhler maakte in de 19e eeuw voor de Weense krant geregeld een grappige afbeelding, waarbij een grote naam uit de muziekwereld als silhouet in een bepaalde scène werd neergezet. Vaak zag ik de plaatjes waarbij in meerdere shots te zien is hoe Bruckner of Mahler zwaaide terwijl hij stond te dirigeren; het beroemdst werd echter bovenstaande afbeelding van Brahms die op weg is naar zijn stamcafé. Het valt me op hoe herkenbaar ze zijn, met name omdat dus alleen maar de contour is weergegeven. Het allerduidelijkst zie je dat nog in onderstaand 'Schattenbild', waarin Bruckner wordt ontvangen in de hemel. Van links naar rechts komen hem tegemoet: Liszt, Wagner, Schubert, Schumann, Weber, Mozart, Beethoven, Gluck, Haydn en Händel. Bach zit achter het orgel. Goed: Weber, Gluck, Haydn en Händel had ik er zelf ook niet uitgehaald.

Het zou best leuk zijn wanneer deze plaatjes geanimeerd zouden kunnen worden en in verhaalvorm op tv zouden verschijnen in komische filmpjes van 3 minuten. Dat zou een goed jeugdprogramma zijn voor de NPS op zondagmiddag. Met de stem van Paul Haenen als Schubert, Ernst Daniël Smid als Brahms en Paul 'Bassie-en-Adriaan-baron' van Gorcum als Mahler.

De Neurenbergkroniek

2010-01-11T00:11:00.015+01:00

In 1493 schreef de Duitse arts, humanist, geschiedkundige en cartograaf (dat waren nog eens tijden, dat je dat allemaal naast elkaar kon doen) Hartmann Schedel een geschiedenis van de wereld zoals men die toen kende, op basis van verhalen uit de Bijbel. Naast grote stukken uit het Oude en Nieuwe Testament werden de klassieke oudheid en middeleeuwen beschreven (onder andere de historie van verschillende grote steden) en er werd besloten met gedachten over het Laatste Oordeel. Het lijvige boekwerk (ook nu nog als facsimile verschijnend in betonblok-edities van ruwweg 30 x 50 cm) werd vernoemd naar de plek waar het werd uitgegeven en zou bekend gaan staan als de Neurenbergkroniek. Interessant aan het boek is dat het een van de allereerste werken is die niet meer met de hand werden geschreven en tegelijkertijd een van de eerste waarin succesvol illustraties werden gedrukt. Hoewel Gutenbergs boekdrukkunst al wel beschikbaar was koos men er voor om de klus te klaren met houtgravures: een gigantisch karwei waarbij een daarvoor nog nooit nodig geacht aantal van 645 verschillende prenten de wereldgeschiedenis moest toelichten (en dan uiteindelijk ook nog eens in kleur). Aardig is ook dat het niet onmogelijk is dat een jonge Albrecht Dürer (van wie onderstaande afbeelding van een haas een bekend werk is) als leerling/snijhulpje heeft meegeholpen tijdens de fabricage van deze gravures.

Hier is de kroniek in z'n volledigheid in te zien.

Schaatsers

2010-01-10T14:40:00.013+01:00

De sneeuw en het ijs deden me denken aan Hendrick Avercamp, de schilder uit Kampen die op Bruegelachtige manier de standaard zette voor ijsgezichten: grote taferelen met veel mannetjes op de schaats, op hun gat of in het wak. Avercamp kon niet praten en waarschijnlijk ook niets horen, en schilderde in z'n eigen wereldje (waarschijnlijk gewoon in z'n atelier in plaats van aan de kant van de dichtgevroren rivier) talloze situaties met vaak veel ondeugende details: er zit altijd wel iemand op het ijs te poepen, stelletjes hebben stiekeme dingen te doen en je kunt ook altijd zoeken naar iemand van wie je gewoon de blote billen ziet (en dat nog wel met temperaturen van tijdens de Kleine IJstijd).

Ik zal de posters gemist hebben, want ik kwam er nu achter dat je al sinds afgelopen november naar een overzichtstentoonstelling van hem in het Rijksmuseum kunt. Mochten de sneeuwkrakende spoorwegen tegenwerken, dan liggen natuurlijk de plassen ook niet voor niets dicht: gewoon dus even Emile Waldteufels Schaatswals (waarschijnlijk herkenbaar vanaf 1:00) op je mp3-speler zetten en dan vrij en zorgeloos het ijs op.

De Russische Bergen

2010-01-10T00:26:00.017+01:00

Sleetje rijden gaat weer goed deze dagen, maar we hebben nog een lange weg te gaan voordat we met natuurlijke middelen kunnen evenaren wat ze in Rusland in de 17e eeuw deden. Mensen gingen 25 meter met de trap omhoog om vervolgens vanaf reusachtige, met hout ondersteunde ijshellingen (genaamd 'De Vliegende Bergen') omlaag te kunnen. Jong en oud nam plaats op een strooien stoeltje dat op een ijsblok vastgebonden was, zette zich af en stortte zich onder een hoek van 50 graden volledig ongecontroleerd omlaag met een rotgang van 80 km/uur. Le-vens-gevaarlijk, maar wat een geweldige lol.

Dat wilden ze in Frankrijk ook. Sterker nog, dat moest nog veel gevaarlijker, als het even kon. Zo kreeg je in 1804 'Les Montagnes Russes': grote houten hellingen met bochten en heuvels erin waar je met karretjes op wieltjes vanaf kon. Zonder ijs, want dat is maar moeilijk om te onderhouden in de zomer. Ook zonder veiligheidsmaatregelen, want zo hou je de echte thrill-seekers vast. Een tiental jaren later besloten ze aan die veiligheid echter toch maar iets te doen en het hoe dan ook allemaal nog veel spannender te maken: de wieltjes kwamen in een spoor vast te zitten, de banen werden gevarieerder en je kreeg ook een kabel die de sleetjes omhoog trok.

En zo raakte de wereld langzaam vertrouwd met het begrip 'achtbaan'.

De Bibliotheek van Babel (3)

2010-01-09T16:14:00.008+01:00

Ik krijg veel enthousiaste reacties over dit onderwerp, dus nogmaals iets daarover. De bibliotheek van Babel valt niet fysiek te maken, digitaal kunnen we er meer inzicht in krijgen, maar misschien is het toch goed als er te praten valt over reducties.

In ieder geval twee mogelijkheden. De eerste kwam van de filosoof Willard Van Orman Quine: schrijf op een stuk papier op de ene kant een punt en op de andere kant een streepje. Lees nu in de gewenste willekeurige volgorde de ene en andere zijde van het papier, en elk boek uit de Babelbibliotheek komt in Morsecode aan je voorbij. Deze bibliotheek valt in een paar seconden te maken en neemt in tegenstelling tot de 'echte' bij lange na niet het universum in beslag.

Het tweede, weliswaar minder specifieke maar toch aardige alternatief hoorde ik een keer van een hoogleraar Engels: met alles dat in dit leven te leren valt zou je volgens hem vertrouwd kunnen raken door slechts drie boeken te lezen. Te weten: de Bijbel, het woordenboek en Oorlog en Vrede van Tolstoj. De verklaring die hij gaf: het lezen van de Bijbel leert je van Geloof, Hoop en Liefde, het lezen van het woordenboek leert je Geduld en uit Oorlog en Vrede volgt de Rest.

Kattenduet

2010-01-08T20:01:00.009+01:00

Nu heb ik hier met al die componisten nog steeds helemaal niets over Mozart geschreven, alsof ik totaal niets met zijn muziek zou hebben. Integendeel, dus nu dan.

Met name door toneelstukken/films als Amadeus bestaan er nogal wat misverstanden over hem, maar wat wel klopt is hoe men zijn levensstijl herinnert en hoe er over zijn karakter wordt gesproken: hij moest doorwerken, muziek schrijven, muziek maken, dirigeren. Altijd te weinig geld en daarbij bepaald niet geholpen door z'n echtgenote Constanze Weber. Met haar, kwam ik achter, had hij zich per contract laten verplichten te trouwen, vanwege een vermeende obsceniteit die hij met haar had uitgehaald. Of het daadwerkelijk in de praktijk zo erg was zul je nooit weten, maar smerig en obsceen was hij in ieder geval wel degelijk in zijn brieven: naar de vrouwen in zijn leven stuurde hij, omwille van wat hij dacht dat humor was, epistels barstensvol opmerkingen over winden en uitwerpselen en maakte hij uitgebreide beloftes over seksuele handelingen die voor de lezeres in het verschiet lagen. Tsja, misschien deed iedereen dat in die tijd, maar het botst wat mij betreft zo zeer met hoe zijn muziek is dat ik daar niet meer over zal zeggen (of ik mis iets, dat kan altijd).

Nee, dan zijn liefde voor zijn huisdieren: kamerconcerten werden onderbroken vanwege de binnenkomst van de kat, over de hond werden door hem niet anders dan zeer liefdevolle woorden geschreven en hij kocht ooit zelfs een kanarie waarvan hij zei dat die het Rondo van een van zijn pianoconcerten kon nazingen. En de liefde voor katten ging zo ver dat er eentje terecht kwam in een van zijn minder bekende werken: het Kattenduet KV 529a, waarvan de tekst geschreven is door Emanuel Schikaneder, de librettoschrijver van Die Zauberflöte. De omschrijving van Mozart luidt als volgt: 'De bariton, een magiër, heeft de sopraan in een kat veranderd. Hij zingt tedere woorden tot haar, maar zij kan niets anders doen dan antwoorden met "Miauw-miauw"...'

Hier te horen. Met het oog op in de lach schieten: niet luisteren wanneer je net een slok van het een of ander neemt.

De uiterste seconde

2010-01-08T00:01:00.000+01:00

Voor Ans

Doodgaan is de kunst om levende beelden
Met evenveel gelatenheid te dulden
Als toen zij nog hun rol in ’t leven speelden,
Ons soms verveelden, en nochtans vervulden.

Hier stond ons huis; hier liep zij met de honden;
Hier maakte zij de bruine halsband los;
Hier hebben wij de stinkzwammen gevonden,
Op een beschutte plek in ’t sparrenbos.

Doodgaan is niet de aangrijpende gedachte,
Dat zij voortaan alleen die paden gaat, –
Want niemand is alleen die af kan wachten,
En niemand treurt die wandelt langs de straat, –

Maar dit alles wàs: een werk’lijkheid,
Die duren zal tot de uiterste seconde;
Dit is de ware wedloop met de tijd;
De halsband los, en zij met de twee honden.

Simon Vestdijk

De Bibliotheek van Babel (2)

2010-01-07T17:52:00.007+01:00

Wanneer de Babelbibliotheek daadwerkelijk zou bestaan zouden de boeken de ruimte die het huidig bekende universum biedt ruimschoots overschrijden, laat staan dat je voldoende materiaal zou hebben ze te maken. Maar tegenwoordig leven we in een tijd met internet. En op internet, nou eh, op internet kan alles. Ik vond een site waar een dappere poging wordt gedaan alle boeken online te krijgen: met een druk op de knop draag ook jij bij aan de digitalisatie van de alwetendheid van de wereld. En wie wil dat nou niet, vraag ik je.

GO!

(Ik zocht ook even of er nog ergens toevallig 'DAVID' te lezen valt in de boeken die al in te zien zijn. Je kunt immers nooit weten. En hoewel de naam niet los staat blijkt dat inderdaad het geval: hij komt maar liefst twee keer voor, onder andere in het boek 'TPIYIYSMSN XNX IXSFXL ICATEFMANH TCTNM MQXEMM'. Grappig ook dat hoewel 'JORGE' en 'LVIS' meer dan genoeg te vinden zijn, dat nog niet geldt voor 'BORGES'. Nog even doorklikken dus.)

De Bibliotheek van Babel

2010-01-07T12:14:00.026+01:00

Ooit vertelde iemand me het volgende.

Het aantal combinaties dat je kunt maken bij het schrijven van de putjes op een CD is weliswaar extreem groot, maar het is niet oneindig. Met andere woorden: er bestaat uiteindelijk maar een beperkt aantal verschillende CD's. Als je de tijd zou kunnen hebben om al die CD's te beluisteren zou alle muziek die ook maar in dit universum mogelijk is (goed, zij het binnen bepaalde frequentiegrenzen) aan je voorbijglijden. Klinkt benauwend, maar bedenk: uiteindelijk zou je ook stuiten op schitterende varianten van het Franse volkslied, ongekende jazz-improvisaties en nooit gehoorde (want nooit geschreven) aria's van Mozarts Don Giovanni. Onvoltooide symfonieën van Schubert en Mahler zouden eindelijk in hun geheel te beluisteren zijn.

De fantastische Argentijnse schrijver Jorge Luis Borges had eerder deze gedachte in zijn korte verhaal 'De Bibliotheek van Babel'. Het universum van de verteller van dat verhaal en dat van zijn medemensen (de 'bibliothecarissen') is een reusachtige bibliotheek waarin elk boek evenveel pagina's, elke pagina evenveel regels en elke regel evenveel letters heeft (de komma, punt en de spatie zijn ook een letter). Aangezien een bibliothecaris op zeker moment tot het inzicht gekomen is dat door alle mogelijke combinaties te maken een exemplaar van elk denkbaar boek in de bibliotheek aanwezig is, gaat men naarstig op zoek naar de boeken waarin de Waarheid te vinden is. Nonsens is aan de orde van de dag - de meeste boeken zijn niets dan een letterbrij - en dus worden de boeken waarin wel iets van betekenis te vinden is (zoals blijkbaar een veelzeggend 'o tijd je piramides' op de eennalaatste bladzijde) gekoesterd. Weliswaar staat tegenover elk boek dat de waarheid verkondigt een astronomische hoeveelheid boeken die iets compleet anders beweren, maar er bestaan óók onvoorstelbaar veel varianten die van het waarheidsboek slechts een letter verschillen. En dus moet het ergens te vinden zijn: het boek met de geschiedenis en de verklaring voor alles. En ook het boek dat de catalogus van de bibliotheek vormt. En ook het boek waarin je toekomst tot in de kleinste details staat beschreven.

Briljant.

Civetkatkoffie

2010-01-06T20:40:00.005+01:00

Ik huiver het volgende mee te delen, maar het is te noemenswaardig om het te laten. Materiaal voor na het eten. Het hoort ook eigenlijk helemaal niet op een kunstlog, maar noem het dan kookkunst, of de kunst van het verkopen.

Het gaat om Kopi Loewak, de duurste koffie ter wereld. Gemaakt uit de beste, meest verse koffiebessen uit de bossen van Indonesië. Geselecteerd door de natuur: de civetkat (loewak) leeft er in de boomtoppen, eet de goede bessen op en verteert het vruchtvlees - maar niet de koffieboon, die door werking van enzymen een uniek aroma krijgt, er aan de andere kant weer uitkomt en door ongetwijfeld glimlachende, zich het hoofd schuddende koffiemakers wordt gewassen en gebrand. En daar zetten we dan een kop koffie van. Erg onsmakelijk, volledig mee eens, maar we kunnen over schimmelkaas of kaviaar ook nog wel het een en ander schrijven. Hoe dan ook: met deze bonen maken we 's werelds duurste bak pleur, die ik zelf nooit in huis had gehaald, want laten we wel wezen.

Maar als het door iemand aangeboden wordt, zoals vanavond gebeurde, dan willen we natuurlijk ook weer niet de beroerdste zijn en - dan zetten we maar even het verstand op nul en de kiezen op elkaar - ook best wel even voor een enkele keer de smaak ervaren. Nou, en om met een groot man te spreken én omdat bij een sterke bak ook een flauwe hoort: dit is geen kattenpis. Is het buitengewoon? Dat ook weer niet. Aantekening aan mijzelf voor volgend jaar, wanneer de nieuwe lichting Kopi Loewak er is: nieuwe soorten koffie leren kennen om verschillen in smaak waar te kunnen nemen.

Tarantella

2010-01-06T10:01:00.010+01:00

Tarantella's zijn met hun opzwepende ritme toch altijd weer stukken die me erg vrolijk stemmen. De naam is verwarrend: aangezien de dansvorm uit Tarente (Italië) zou komen zou daar de etymologie liggen, maar er gaan ook handen op van mensen die een link maken met de tarantula. Een beet van die spin leidt volgens die uitleg tot wild dansen: ik hoorde ooit de verklaring dat uitgebeeld moet worden dat de spin de hele tijd moet worden doodgetrapt - dat gaat me wat te ver, maar de meer gangbare versie is dat het gif moet worden uitgezweet door maar flink wild te gaan staan hupsen. Prima excuus om eens goed los te gaan op de Italiaanse bruiloft. Niet zo gek veel componisten die er wat mee gedaan hebben, maar bijvoorbeeld Rossini en Chopin hebben leuke exemplaren afgeleverd. Hier de versie van die laatste.

Burj Khalifa

2010-01-05T21:39:00.012+01:00

"Zo, meneer de sjeik Mohammed bin Rashid Al Maktoum, hij is af!"
- "Ah, Van Vleuten, kom binnen. Af? Wat bedoel je?"

"De burj, meneer de sjeik! Het hoogste gebouw ter wereld! Met een kloeke 828 meter is Burj Khalifa bijna zo hoog als het Empire State Building boven op zichzelf en ruim vijf-en-een-half keer zo hoog als de Grote Piramide van Gizeh. Met de snelste liften ter wereld, een knoeperd van een fontein ervoor en 's werelds hoogst gelegen zwembad en moskee!"
- "En waarom zijn jullie gestopt met bouwen? Alles goed en wel, maar we zitten nu nog niet eens op 10 procent van de Mount Everest. Waarom tot 828 meter gaan en dan stoppen? Wat kan die berg dat wij niet kunnen, verdikkeme?"

"Maar...maar meneer de sjeik! U hebt zelf gezegd dat...we kunnen niet..."
- "Niks mee te maken, Van Vleuten! Hoger moet dat ding! Hier heb je een zak dirhams, terug naar je tekentafel!"

Van Leeuwenhoek en Vermeer

2010-01-05T10:42:00.026+01:00

Een hardnekkig verhaal in de geschiedenis waarover blijkbaar maar geen duidelijkheid verkregen kan worden is dat van de vermoede vriendschap tussen Johannes Vermeer en de natuurwetenschapper Antoni van Leeuwenhoek. Bekend is in ieder geval dat Van Leeuwenhoek een paar dagen na Vermeer gedoopt werd en dat door hem tevens het nalatenschap van de schilder, die in 1675 overleed, beheerd zou zijn. Hoewel dat laatste me toch een goede aanwijzing lijkt dat de twee elkaar wat beter hebben gekend wordt het verhaal door de deskundigen toch als twijfelachtig beschouwd. Maar goed, om met Johan Cruijff te spreken: ik ben geen historici.

Dat het verhaal zo hardnekkig is zou onder andere komen door de vermoede gelijkenis van de afgebeelde persoon op Vermeers 'De Astronoom' en 'De Geograaf' met het portret van Van Leeuwenhoek op latere leeftijd, door Jan Verkolje. Daarbij komt tevens het verhaal dat Vermeer een camera obscura zou hebben gebruikt voor het maken van zijn schilderijen en dat Van Leeuwenhoek hiervoor de lenzen zou hebben geleverd. Allemaal keihard te maken valt dit soort dingen niet, maar nu vond ik wel een publicatie uit 2006 waarin een brief van Van Leeuwenhoek uit 1685, opgestuurd door zijn dochter aan de Royal Society in Londen, vertaald is in modern Engels. Van Leeuwenhoek beschrijft hierin zijn herinneringen aan Vermeer. Hij meldt onder andere dat hij zich een aantal keer verkleed zou hebben om te poseren en dat ze samen door microscooplenzen zouden hebben gekeken en bacteriën en rode bloedcellen zouden hebben gezien. Beide personen ervaren op hun eigen manier een heiligheid door wat ze zien en Vermeer spoort Van Leeuwenhoek aan in gewone-mensentaal op te schrijven en te tekenen wat hij ziet. Van Leeuwenhoek twijfelt aan zijn talent om dit te doen. Vermeer geeft hem tekenlessen.

Hier de brief. Zonder er nu grote historische waarde aan te willen toekennen, stel dat dit allemaal klopt: hoe mooi zou een micro-organisme er uit hebben kunnen zien wanneer het in plaats van door Van Leeuwenhoek getekend door de 'Sfinx van Delft' zou zijn geschilderd?

Oudejaarsmuziek

2009-12-31T00:01:00.007+01:00

Als laatste dit jaar mag hier Brahms klinken. Luister voordat al het vuurwerkgeweld losbarst en mensen met champagne om je heen staan toch vooral nog even naar Intermezzo opus 118 no. 2, op de bank met de kachel aan, wanneer de kamer nog stil is.

Goed 2010!

Winterhout

2009-12-30T14:47:00.002+01:00

Alom, aan de ronde zomen
van het rustig vergezicht,
aan de lage damp ontkomen,
aan de oever van het licht,
achter 't levendig gewemel
van de daken, op het goud
van de uitgespannen hemel
opgericht, is 't winterhout.

Hoog over de lege tuinen
staat het, zuiver afgerond,
met zijn vederige kruinen
op tegen de avondstond,
met zijn neergebogen takken,
met zijn twijgen, teer en sterk
en volledig, op de zwakke
weerglans in 't namiddagzwerk.

Met de roerloze verschijning
van zijn hoge statigheid,
met de zekere belijning
van zijn wasdom, uitgebreid
op de stilte, over een hoeve
rijzend of om een gehucht,
is 't aanwezig in de droeve
leegheid van de winterlucht.

Maar inwendig, in de gave
taaie vezel van zijn stam,
is 't of iets, dat lang begraven
lag, opnieuw tot uiting kwam,
of iets, dat zich had begeven,
uit zijn diepste wezen tot
de verlokking van het leven,
tot het licht naar buiten bot.

Eer zich elders iets vertonen,
eer men iets vermoeden zal
wordt het in zijn wijde kronen
donkerder en dichter al,
wordt het voller in den bleke
omtrek van zijn duisternis,
als het allereerste teken
van wat vast in aantocht is.

Jan Prins

Berlin: Die Sinfonie der Grosstadt

2009-12-29T09:42:00.011+01:00

Gisteren tussendoor nog net even tijd kunnen vinden om deze film uit 1927, waar ik een stukje van zag in de Lakenhal, te kunnen zien. Regisseur Walther Ruttmann week af van zijn abstracte stijl en maakte de film van zijn dromen: over het leven en de energie die een stad beheersen. Het werd een belangrijk voorbeeld van het 'city symphony'-genre in de filmwereld, waar ik ook nog niet eerder van gehoord had.

In vijf aktes wordt het leven van de Berlijners in de jaren '20 weergegeven zoals zich dat op een denkbeeldige dag afspeelt. De stad komt op gang als de machines van een fabriek: eerst zijn de straten stil en dwarrelen er wat blaadjes, dan haalt een hand een hendel over en is de stad in volle bedrijvigheid. De trein rijdt door alle aktes heen en verbindt prachtige beelden van krantendrukkerijen, kantoren en telefooncentrales. We volgen ritten gezien vanaf de voorkant van de tram, binnenvaartschepen en ook die van een houten achtbaan.

Aangezien het een stomme film betreft maakt het wel nog even uit welke soundtrack je er bij hebt, en ook bij deze zijn er meerdere: Edmund Meisel maakte de oorspronkelijke symfonische ondersteuning, maar gisteren had ik die van Timothy Brock die pas in 1993 werd geschreven. Werkte hoe dan ook uitstekend: hier het begin daarvan.

Verlanglijstjes (2)

2009-12-29T09:32:00.006+01:00

Gisteren kreeg ik over de mail toch nog antwoord op de vraag wat een drukdoos is. Het is zelfs iets moois:

"Een drukdoos is -- waarschijnlijk -- een stempelset met inktkussen, waarmee je drukkertje kunt spelen. In kleine compartimenten van de grote doos zitten stempels voor alle letters van het alfabet. Meestal krijg je de letters in twee formaten: groot en klein. De kleine lettertjes kun je in een rekje zetten, dat even groot is als het inktkussen, en er ongeveer een alinea mee drukken. De grote letters kun je aan een richeltje klikken en er een mooie rechte kop mee boven zetten. Een antiquarisch speelgoed dat je ouders misschien nog wel kennen. Aangezien ook mijn oma een dergelijke stempelset had staan om de kleinkinderen te vermaken, heb ik hiermee in mijn jeugd menig genoeglijk uurtje beleefd."

Verlanglijstjes

2009-12-28T16:50:00.007+01:00

Nooit te lang hierover doorgaan aangezien het eigenlijk alleen de liefhebber echt iets doet, maar toch nog iets over de Avonden.

Vandaag las Frits opnieuw een verlanglijstje dat hij als kind voor Sinterklaas maakte. Hij vroeg: 'Een proppenschieter; een ding om in de lucht te laten brommen, dat omhoog gaat; een echte zaag (geen kinderzaag); allerlei lekkers en een boek als dat van Frans, over de zwarte beren'.

Een paar jaar terug vond ik online een lijstje dat Reve zelf ooit maakte voor de Sint, samen met een verlanglijstje voor zijn verjaardag ('Het 10-jarig bestaan van ik'). Grappig om te zien hoe het Sintlijstje terugkomt in de wintervertelling: de zaag was blijkbaar ook door Frits erg gewenst, het geweer is een proppenschieter geworden, en ook het marsepeinen varkentje en het mooie boek zijn gebleven. Alleen de cactusstekjes en de vierkante zaklantaarn zijn veranderd in het bromding voor in de lucht ('Een bepaald speelgoed, een vierbladig blikken propellertje, dat men door bewegingen van twee vingers en de duim, van een spil kan laten opstijgen. Goed beschreven.').

Merkwaardige verjaardagswensen, althans de formulering ervan. Typisch Reve, maar toch. Welk kind vraagt er nou een 'feest waarop door mij 1 gast gevraagd mag worden'? En wat (doorgekrast) is een 'drukdoos'?

Voor in het woordenboek

2009-12-27T13:27:00.007+01:00

Jachthobo - Gebogen, vroege vorm van de hobo die veel bij de jacht werd gebruikt. Veranderde later in de althobo.

Althobo - Latere vorm van de jachthobo, nu niet meer gebogen maar met een klankkamer op het einde. Wordt ook wel 'cor anglais' of 'Engelse hoorn' genoemd. Een verkeerde verklaring voor deze naam is dat het een foutieve schrijfwijze van 'corps anglé' ('gebogen lichaam') is. 'Anglé' is namelijk geen Frans. De juiste verklaring zou zijn dat het instrument leek op de koperen blaasinstrumenten die op schilderijen door engelen werden bespeeld. 'Engellisches Horn' zou geïnterpreteerd zijn als 'Engelse hoorn' in plaats van 'De hoorn van engelen'.

Engelse hoorn - Naam voor een instrument dat niet een hoorn is en ook niet Engels. Zie Althobo.

Violist versus dictator

2009-12-26T13:30:00.003+01:00

Op 23 januari 1991 zou violist Isaac Stern het Derde Vioolconcert van Mozart uitvoeren in Jeruzalem. De Golfoorlog was bezig en men was zich er terdege van bewust dat een Scud-raketaanval van Saddam Hoessein dreigde. De repetities van het concert vonden plaats onder grote voorzichtigheid en voor de uitvoering had iedereen in het publiek een gasmasker onder de stoel liggen.

Tijdens het concert ging het luchtalarm af. Het orkest vluchtte, het publiek voorzag zichzelf van een masker. De violist trotseerde daarentegen de vermoede Irakese aanval en deed niets van dit alles. Het concert ging voor hem niet verstoord worden en hij zette een Sarabande van Bach in.

Het duurde even, maar ik heb dit fragment gisteren eindelijk gevonden. Hier is het in redelijke kwaliteit te bekijken - opnieuw maar weer hopen dat ze het laten staan. In alle eerlijkheid valt dan toch op dat er nog best wat mensen in het publiek zitten die ook niets doen - maar dat kan en moet misschien alleen maar gerust stellen.

De Europese Toren van Babel

2009-12-25T20:19:00.017+01:00

Onder de gebouwen van het Europese Parlement in Straatsburg bevindt zich een 60 meter hoge toren die een treffende moderne gelijkenis vertoont met de Toren van Babel, althans zoals die door Pieter Bruegel de Oude in 1563 werd geschilderd. Die verklaring voor de vorm van de toren zou niet de juiste zijn: zowel de EU-toren als die van Bruegel zouden geïnspireerd zijn door het Colosseum. Toch wil ik dan opmerken: maar dan wel door een kapotgegaan Colosseum, dus daar wordt het ontwerp van het parlementsgebouw niet optimistischer van insteek van dan wanneer het gebaseerd zou zijn op de Bijbelse toren. Als je de gevolgen van een Babelvloek zou willen aanwijzen kan dat overigens prima: er heeft zich al meerdere malen een serieuze constructiefout of onhandigheid in ontwerp aangediend. Zo stortte er vorig jaar op mijn verjaardag een deel van het plafond van de plenaire vergaderzaal in en heeft het gebouw tevens een erg verwarrende interne structuur: bruggen over schachten leiden niet naar het zelfde niveau zodat het lastig is te voorspellen waar je uitkomt. Liften zijn notoir onbetrouwbaar, waardoor mensen liever meerdere verdiepingen met de trap gaan in plaats van te riskeren vast te komen zitten.

Niemand is perfect, grappig is het wel. Andere symboliek van het gebouw zou overigens te vinden zijn in het feit dat de oriëntatie van de toren richting het oosten is: tijdens de constructie was nog geen Oost-Europees land tot de Europese Unie toegetreden. Goed, dat deel van de al dan niet Bijbelse wens tot vereniging is dan in ieder geval uitgekomen.

Solliciteren

2009-12-24T19:05:00.000+01:00

Nog nooit zo tergend opgegeten
als tijdens dit gesprek
door een driedelige gedaste bidsprinkhaan.

Woorden stuiten op tafel, knikkers vallen
op een glasplaat. Hij neemt slokken
van mijn levensloop en boert onaangedaan.

Hij rolt mij in. Hij steekt mij aan
en rookt mij op. Dan mag ik gaan.

Later belt men mijn stoffelijk overschot.
Ik heb de baan.

Ingmar Heytze

De Borodinreactie

2009-12-24T16:34:00.011+01:00

Klinkt als de titel van de nieuwste Dan Brown, maar geen nood: het is daadwerkelijk een ontdekking van Alexander Borodin, de componist van o.a. de Polovetser Dansen die ook bekend zijn in de (met excuus) Sarah Brightman-kokhalsversie 'Stranger in Paradise'. Ook hij was lid van de componistengroep Het Machtige Hoopje, en net als de meeste anderen van die groep verdiende hij niet zijn brood met de muziek, maar met wat anders. Scheikunde was zijn vak: als kind maakte hij ook al zelf vuurwerk en batterijen. Tijdens zijn studie kreeg hij les van onder andere Dmitri Mendeleev, de bedenker van het periodiek systeem der elementen. Als professor was hij een geestige en ook aardige man, die al z'n vrije tijd aan muziek wilde besteden, maar, naast door z'n vak, daarin werd belemmerd door een uitbundige liefdadigheid tot uitdrukking te willen brengen: het kwam geregeld voor dat hij thuis onderdak bood aan minder bedeelden.

Onder de meerdere reacties die hij ontdekte was er eentje die door toedoen van de Sovjets nu nog steeds als de Borodinreactie bekend staat, al wordt hij vaker aan een meneer Hunsdiecker toegeschreven. Het beschrijft (en ook deze kennis zou toch ergens een keer van pas moeten komen) een organische reactie waarbij zilverzouten van carbonzuren met halogenen reageren om haliden te produceren [1]. Nou, daar hoef ik niets meer aan toe te voegen. Sterker nog, dat lukt me niet eens.

[1] Borodin, A., "Über Bromvaleriansäure und Brombuttersäure", Justus Liebigs Annalen der Chemie (1861), Volume 119 Issue 1, pp. 121 - 123.

Slaolie

2009-12-24T11:58:00.012+01:00

Dan gaan we het nu eens gezellig hebben over kunst voor de industrie. De Nederlandse Oliefabriek werd in 1883 opgericht in Delft en in 1897 zou dat bedrijf fuseren met de fabriek van de Franse gebroeders Calvé, tot de pindakaasreus die we nu onder die naam kennen. Een beroemde reclameposter voor een ander product van de vroege Oliefabriek, Delftsche Slaolie, verscheen in 1894, toen men Jan Toorop (vader van Charley over wie ik eerder schreef) had verzocht een ontwerp te maken (bovenste afbeelding). Dat werd het beroemdste voorbeeld van Jugendstil in Nederland, die dan ook onder de naam 'Slaoliestijl' bekend werd. Let op de verzameling pinda's in het vlak linksboven en de bak sla waar de vrouw onderaan mee bezig is.

Alles goed en wel, maar nu kwam ik er bij de Van Doesburg-tentoonstelling achter dat ook mede-Stijloprichter Bart van der Leck in 1919 de reclameposter voor Calvé mocht maken. Hij was echter minder succesvol: het liep voor hem zo af dat zijn affiche niet werd gepubliceerd. Hoe dan ook moet je de Oliefabriek/Calvé nageven dat ze het achteraf gezien leuk bekeken hebben met de mensen die ze voor hun ontwerpen in dienst namen: het zijn toch twee grote namen meer dan het gemiddelde andere bedrijf. Niet elitair doen: ik ken Van der Leck ook pas sinds dit jaar, maar dat doet niets af aan zijn bekendheid binnen de kunstwereld.

Kunnen we niet ergens een tentoonstelling maken waarin we laten zien hoe artistiek andere bedrijven waren in dezelfde tijd? Dan maken we gewoon een verzameling van reclameplaten van Calvé, Droste, De Ruyter, Betuwejam en Douwe Egberts. Subsidie is niet nodig: de gehele expositie zal immers worden gesponsord door Calvé, Droste, De Ruyter, Betuwejam en Douwe Egberts. Met bij entree een gratis kopje koffie of chocolademelk. Of slaolie, natuurlijk.

Vijf weken bij Dickens

2009-12-23T21:50:00.011+01:00

In 1847 vond op een soiree in Londen de ontmoeting plaats tussen Charles Dickens en Hans Christian Andersen, die net zijn eerste sprookjes had geschreven na met serieuze verhalen zijn literaire start te hebben gemaakt. De vriendschap was vrijwel instantaan: Dickens was onder de indruk van De Kleine Zeemeermin en De Nieuwe Kleren van de Keizer, Andersen was dolblij dat hij kennis had kunnen maken met de schrijver van Oliver Twist en ze deelden nog heel wat levenservaringen ook. Het liep zo dat Dickens aan de Ander voorstelde dat hij de laatste nacht dat hij in Engeland was bij hem logeerde, waar de sprookjesschrijver met het grootste genoegen op inging. Toen in de periode daarna een langdurige briefwisseling plaatsvond en Dickens in de zomer van 1857 net een nieuw huis gekocht had in Rochester, werd de ontmoeting herhaald.

En dát samenzijn liep verkeerd af. Andersen was namelijk gewend een huisgast te zijn en bezat nooit een huis van zichzelf. Zijn bezoek aan de Engelse schrijver was gepland om veertien dagen te duren, maar hij ging maar niet weg en het liep uit op vijf onverdraaglijke weken voor huize Dickens. Hij sprak slecht Engels, stelde de hele tijd eisen, waaronder de twijfelachtige dat hij elke ochtend geschoren werd door een van de jongens uit de 10 (!) kinderen die het gezin telde (hij zou op zowel vrouwen als jongens zijn gevallen) en hij pikte subtiele hints van zijn gastheer door zijn sociale ongevoeligheid simpelweg niet op. Wat hem betrof bevond hij zich in het paradijs, zo dicht bij zijn geliefde schrijver. Dickens zelf had het echter heel druk en was nauwelijks thuis, waardoor Mrs. Dickens de Deen te verduren kreeg. Zij zou hem gaan omschrijven als 'the bony bore'.

En dan, de druppel. Nadat Andersen eindelijk was opgehoepeld publiceerde hij tegen de wens van de Engelse familie in ook nog een verslag van zijn verblijf, waarin hij zeer te spreken was over de vrouw des huizes. Pijnlijk en een bron van roddels, aangezien Dickens net gescheiden was. Dickens en Andersen zagen elkaar nooit meer. Brieven uit Denemarken werden vanuit Engeland beantwoord - als dat al überhaupt gebeurde - in ijskoude en zeer terughoudende bewoordingen.

Fluit, altviool en harp

2009-12-23T12:12:00.016+01:00

Onder de allerlaatste werken die Claude Debussy componeerde bevindt zich een drietal composities die samen het begin vormen van een serie van zes kamermuzieksonates, geschreven voor verschillende instrumenten. Debussy kwam te overlijden voordat hij de serie afkreeg (zijn begrafenis vond plaats tijdens het bombardement van Parijs in de Eerste Wereldoorlog: de kogels vlogen langs de kist). Twee van de werken die al wel gereedgekomen waren schreef hij voor cello en viool, maar het derde werk week duidelijk af van de traditie en was bedoeld voor de zeer ongebruikelijke instrumentencombinatie van fluit, altviool en harp. Het opmerkelijke is dat tot op het moment dat de sonate in 1915 verscheen er nog geen enkel werk bestond voor deze instrumenten gezamenlijk, terwijl de relatief jonge harp (althans jong in de vorm zoals we hem nu kennen) toch ook alweer een eeuw oud was. Door het werk van Debussy raakte de muziekwereld echter ineens enthousiast over de klank die de combinatie kon voortbrengen en verschenen er ineens werken (onder andere van Milhaud) die de drie instrumenten doelbewust bij elkaar plaatsten. Het kwam allemaal niet enorm hard op gang - de meeste grote componisten deden er nog steeds niets mee en het grootste deel van het oeuvre ontstond pas in de tweede helft van de 20e eeuw - maar hoe dan ook vind ik het echt fascinerend dat dit soort ontdekkingen zo laat nog mogelijk was.

Debussy wist overigens niet goed het gevoel van zijn sonate aan te geven. Hij noemde het werk "vreselijk droevig" maar voegde tegelijkertijd toe dat hij niet wist of de muziek nu aanzette tot lachen of huilen. "Misschien allebei?"

Hier het magische eerste deel.

Kaas

2009-12-22T20:50:00.006+01:00

Niet makkelijk te vinden op DVD - misschien omdat het een tv-film is - maar de moeite waard om te zien als je de kans hebt: de verfilming voor de NPS van Willem Elsschots briljante novelle Kaas, door Orlow Seunke. Met Josse de Pauw ideaal gecast als hoofdpersoon Frans Laarmans, die na zijn ontmoeting met meneer Van Schoonbeke de kans krijgt zijn saaie kantoorbaan bij de scheepstimmerwerven in te ruilen voor een bestaan als handelaar in volvette Edammer ("En dat marcheert altijd, want eten moeten de mensen toch").

Hij gaat vol goede moed van start en steekt ruimschoots energie in het inrichten van zijn kantoor en het bedenken van een geschikte bedrijfsnaam (uiteindelijk komt hij met het onwelluidende 'Gafpa': General Antwerp Feeding Products Association), maar blijkt over totaal geen zakeninstinct te beschikken en gedraagt zich overal veel te meegaand. Het kaasschip komt tot zinken en hij realiseert zich dat hij gelukkig is met wat hij heeft ("Brave, beste kinderen. Lieve, lieve vrouw.").

Misschien komt de stijl van Elsschot in de film net niet helemaal tot zijn recht (zo zijn er een paar speelse getekende animaties gemonteerd in de live action beelden en is er tegen het einde nota bene een bijna surrealistisch intermezzo), maar met de dialogen precies zo opgenomen zoals ze in het boek voorkomen werkt het alles bij elkaar wel heel goed. Als je 'm wilt zien en nergens kunt vinden: ik heb hem liggen, dus laat het me weten.

De Avonden 2009

2009-12-22T10:03:00.008+01:00

"Twee elementen zijn het, die Van het Reve glansrijk hebben behoed voor een afglijden in grauwe alledaagsheid: zijn bevrijdende humor, die, van een zeer persoonlijk cachet, vooral op de lange baan werkzaam is (de eindeloos herhaalde gesprekken over kaalhoofdigheid b.v., maar er zouden fijnere voorbeelden te geven zijn), en de religieuze apotheose aan het slot, waar Frits van Egters, als niets dan meer helpen wil, God uitnodigt om met een zeker zakelijk en ironisch doorlicht erbarmen op zijn ouders neer te zien. Van dit zeldzaam navrante slot, dat de hele roman draagt, is geen denkbeeld te geven, men moet het gelezen hebben. Mét het slot van La Nausée van Jean-Paul Sartre en dat van A Glastonbury Romance van John Cowper Powys behoort het tot het aangrijpendste wat mij in de letteren ooit onder de ogen kwam." - Simon Vestdijk

Vanaf vandaag weer lezen, net als vorig jaar: elke dag een hoofdstuk uit De Avonden, tot en met Oud en Nieuw. Hoe dat combineert met Dostojevski's Misdaad en Straf zullen we moeten afwachten.

Onrust

2009-12-22T00:37:00.000+01:00

Dichter die uw laatste vragen
Stellen zult wanneer gij sterft,
Antwoord zonder zelfbehagen
Welk een leed uw geest doorkerft

Dat gij nooit tevree kunt zwijgen -
Of ge uit iedre schemering
Bleke maan van angst ziet stijgen
Die uw mond tot klachten dwing'.

"Bleke maan niet, maar het weten
Dat mij, reizende in de nacht,
's Morgens weer een ongeweten,
Grijs of kleurig, landschap wacht,

Maakt mij angstig niet, maar rustloos,
Daar mijn droom vooruit wou zien
En nu raadselblind en lustloos
Mat wordt van 't herhaald misschien.

De ochtend komt: de klare stralen
Leevren mij het ware beeld,
Eindlijk kan ik ademhalen
Heel de dag tot d'avond geelt."

Albert Verwey

Na de hypnose

2009-12-21T18:19:00.017+01:00

Nu is het wel weer eens goed om iets over Rachmaninoff te vertellen.

Een verhaal dat ik vaak aanhaal, maar te mooi om hier te laten ontbreken. In 1897 verliep de première van zijn Eerste Symfonie dermate dramatisch (onder leiding van een dronken en toch al matige dirigent Alexander Glazounov, foto rechtsonder) en werd het stuk aan de hand van zo'n duivelse metafoor gerecenseerd, dat het een mokerslag betekende voor de carrière van de 24-jarige componist. Hij raakte in een depressie en kreeg met zo'n heftige writer's block te maken dat er werkelijk niets meer van muziek schrijven terecht kwam. De redding kwam toen hij zich wendde tot dr. Nikolaj Dahl (foto linksonder), die goede resultaten had behaald met hypnosebehandelingen. Na een aantal sessies in de stoel - daar willen we trouwens graag nog wat filmpjes en foto's van, alstublieft - was hij genezen en wijdde hij het daaruit volgende en zijn reputatie volledig herstellende Tweede Pianoconcert aan zijn arts.

Tot zover wat ik wist. Wat me nog niet zo helder voor de geest stond was dat hij in dezelfde tijd zijn Suite no. 2 voor twee piano's componeerde en dat dus ook dat werk het directe resultaat van de hypnose lijkt te zijn. Het bestaat uit vier delen, waarvan het laatste deel (Tarantella) het meest wordt uitgevoerd. Jammergenoeg zie ik echter de suite in z'n geheel niet zo vaak voorbij komen op de concertprogramma's, en dat terwijl het wat mij betreft tot de beste werken behoort die hij ooit schreef. De première werd gespeeld door de componist met de nu-net-geen-beroemdheid-meer Alexander Siloti in 1901, maar de beroemdste en indrukwekkendste uitvoering die hij gaf was vlak voor zijn dood op 69-jarige leeftijd: met zijn grote vriend Vladimir Horowitz op een feest in Los Angeles.

Hier de eerste twee delen die wat mij betreft evenveel aandacht verdienen als het laatste.

Van Doesburg en de Internationale Avant-Garde

2009-12-21T16:33:00.009+01:00

Twee keer vandaag iets over Van Doesburg. Een tijdje terug bezochten we museum de Lakenhal, waar de tentoonstelling 'Van Doesburg en de Internationale Avant-Garde' liep, in samenwerking met Tate Modern in Londen. Nog tot 3 januari te zien, dus loop er nog even binnen als je de kans hebt: een mooi overzicht met veel werk uit Van Doesburgs kunstleven, samen met dat van zijn bevriende en waarschijnlijk daarna minder bevriende kunstenaars (hij maakte volgens mij wel echt héél vaak ruzie, en over belangwekkende zaken: zoals met Mondriaan over de diagonaal).

Waar we echter opnieuw tegenaan liepen was dat je van dit soort exposities weliswaar in grote lijnen leert wat er geprobeerd is, maar dat als je onvoldoende voorkennis hebt het per werk, of zelfs in groepen werken, nooit echt helemaal duidelijk wordt wat er achter schuilt of wat het effect zou moeten zijn. Van Doesburg zocht in het begin, leerden we, onder andere naar een synthese van architectuur en beeldende kunst, maar hoe wordt dat duidelijk en wat bedoelde hij met z'n verder gevorderde werken?

Gelukkig was er nog wel iets dat zich oneerbiedig aandiende: wees het er mee oneens, maar wat ons betreft werkte zijn werk eigenlijk nog het beste op de achtergrond. Een voorbeeld daarvan was Van Doesburgs inrichting voor de dancing / filmzaal in de Aubette in Straatsburg - die overigens destijds door een behoudend publiek werd afgekraakt en direct werd opgeleukt met kunstbloemen en sfeerlampjes.

Vierkant in Vierkant

2009-12-21T16:27:00.006+01:00

Hoewel ik blij was met de komst van de abstracte fontein die tegenwoordig voor Leiden Centraal staat opgesteld en ik er elke dag met plezier langsfietste, duurde het toch weer onverklaarbaar lang voor ik de bordjes eens ging lezen die er bijhoren. Nu ben ik er achter dat de bedoeling eigenlijk was dat hij in Friesland kwam te staan.

Het heet Vierkant in Vierkant en is een ontwerp van Theo van Doesburg (oprichter van het blad De Stijl, waar ook Mondriaan een tijd bij hoorde), als inzending voor een ontwerpwedstrijd voor een fonteinmonument bij station Leeuwarden, in 1917. Hij werkte hiervoor samen met architect en mede-Stijler Jan Wils, die het plein eromheen ontwierp en met wie hij al eerder een paar keer had samengewerkt. Ze wonnen de tweede prijs en dus werd het niet gebouwd. Met het ontwerp van de eerste prijswinnaar werd evenmin iets gedaan. Friese VVV-humor.

Maar nu heeft stichting Vierkant in Vierkant na 12 jaar ploeteren het voor elkaar gekregen dat Van Doesburgs ontwerp gerealiseerd is in de stad waar De Stijl werd opgericht. Een replica althans: een definitieve uitvoering in wit beton (destijds een hip nieuw materiaal) zal nog moeten volgen.

(De replica is overigens ook al een keer met graffiti beklad geweest en weer schoongemaakt. Misschien dat de uiteindelijke betonversie dat laagje moet meekrijgen waardoor spuitverf makkelijk van het materiaal verwijderd kan worden. Daar las ik in Berlijn over: ze hebben dat ook aangebracht op het daar aanwezige holocaustmonument, waarbij men achterhaalde dat het geproduceerd werd door het bedrijf dat mede-eigenaar was van de fabriek die het nazi-gas Zyklon B produceerde.)

Fluiten op stukken groente

2009-12-19T16:34:00.006+01:00

Ocarina's vormen een groep blaasinstrumenten waarbij het nu eens voor de toon niet uitmaakt hoe lang het instrument is. In plaats daarvan is het de verhouding tussen het oppervlak van de nog geopende gaatjes en het volume van het instrument die bepaalt wat voor toon er geproduceerd wordt. Ze komen uit Midden-Amerika en China, maar de moderne variant is van Giuseppe Donati. Meestal zijn ze eivormig.

Maar dat hoeft dus niet per se. Je kunt op basis van dit akoestisch principe van een willekeurig uitgehold voorwerp een ocarina maken. Zoals een vrolijke man die ik op YouTube vond bijvoorbeeld gedaan heeft met een broccoli. Ach, en als je toch bezig bent, waarom dan niet gelijk verder met de paprikakomkommertrompet, wortelpanfluit of de rammenasschuiffluit? Natuurlijk, zo komen we de kerstvakantie wel door.

Literaire ontmoetingen

2009-12-19T13:21:00.006+01:00

Literatuurcriticus H.A. Gomperts en documentairemaker Hans Keller maakten in 1963 voor de AVRO de documentairereeks Literaire Ontmoetingen, waarin ze gerenommeerde schrijvers interviewden. Ik hoorde dat afgelopen oktober een set van twee DVD's verscheen met deze interviews: 6 uur zwart-wit-televisie met wat mij fantastisch materiaal lijkt, waarbij met name de cameravoering haar tijd ver vooruit moet zijn geweest. Het gaat om gesprekken met onder andere Willem Elsschot en Hugo Claus, maar ook met een jonge Gerard Reve en, wiens rollende r ik zelf nog nooit had gehoord, Simon Vestdijk! Dat moet ik dus snel in huis zien te krijgen. Op deze site is de DVD-set te bestellen, waar ook een filmpje te vinden is met fragmenten van de belangrijkste schrijvers.

(Ook op de DVD's te vinden is een destijds geschrapt interview met Remco Campert. Geschrapt, want wat wil je ook: die vlegel droeg op tv een gedicht voor waarin de zinsnede 'alles zoop en naaide' voorkwam. Nee, dat kan natuurlijk helemáál niet.)

Lars-Erik Larsson

2009-12-19T12:23:00.013+01:00

Vorige week vernam ik voor de eerste keer eens iets van een componist uit Zweden. Dat mocht wel eens: Noorwegen heeft Grieg, Finland Sibelius en Denemarken Carl Nielsen (al wordt van die laatste eigenlijk ook al jammergenoeg nauwelijks meer iets uitgevoerd), maar van een Lars-Erik Larsson (1908 - 1986) had ik nog niet eerder gehoord. Net als bij Nielsen is hij echter in eigen land extreem populair en kent in het buitenland nauwelijks iemand hem. Larsson studeerde bij Alban Berg in Oostenrijk en componeerde in neo-romantische stijl, maar hij was ook de eerste Zweed die seriële muziek schreef.

Bijna onherroepelijk stuit je bij dit soort componisten op onbekende juweeltjes: ik was aanwezig bij een concert in de Nieuwe Kerk in Den Haag, waar ze op prachtige wijze Förklädd Gud (Vermomde God) uitvoerden, een cantate-achtig werk dat de Zweedse televisie elk jaar wel een keer rond de jaarwisseling uitzendt. Een werk voor orkest, koor, solisten en een verteller die de Zweedse tekst declameert, over de god Apollo die gedoemd is een jaar op aarde te verblijven, in de gedaante van een boerenknecht in Thessalië. Ander interessant werk van hem is onder andere een concert voor trombone, dat ik ook nog niet eerder wist te vinden.

Wanneer krijgt Nederland nu eens een populaire componist waar we wijsjes van kennen die we desnoods kunnen meefluiten? Wie noemt mij 1 onsterfelijke melodie van Sweelinck, Johannes Verhulst of desnoods Ten Holt of Andriessen? Oh wacht, we hebben altijd nog de Piet Hein-rapsodie van Van Anrooy. Hè, gelukkig.

Eilanden

2009-12-15T15:20:00.002+01:00

In mijn boek met sprookjes stond een plaatje:
Jij en ik op 'n toren bij een strand.
Kom weer in de wind staan, en ik laat je
kijken langs mijn uitgestrekte hand.

Waar de golven naar de verte rollen
en verdampen, zie je in een waas
eilanden van zaligheid, als bolle
violette broden voor de Paas.

Want gevleugelde persoonlijkheden
hebben ze van extra lekker zand
met hun gouden vingers zitten kneden
en gebakken op de hemelrand.

Daar moet al het moois zijn dat we zoeken,
en daarheen vertrokken wij alras,
als het niet zo sneu van onze boeken,
onze hond en onze liefde was.

Vladimir Nabokov
Vertaling: Anne Stoffel

The World (2)

2009-12-15T09:36:00.005+01:00

Kijk eens aan!

Google Earth vertelt ons dat er verandering is gekomen in The World. Deze foto is van afgelopen 15 augustus. Ik las eerder ook dat het geld voor het project op is in verband met de kredietcrisis, dus we zullen zien of dit zo blijft. Ik zie in ieder geval rechtsboven nog slechts wat een haarlijn lijkt in vergelijking met een echte golfbreker, dus misschien sleurt de Perzische Golf het hele project wel gewoon mee in de tussentijd. Mogen ze weer opnieuw beginnen.

The Big Sleep

2009-12-14T09:54:00.009+01:00

Ooit speelde ik op de PC een interactieve detectivefilm opnieuw en opnieuw en opnieuw. Langzaam ontdekte ik alle grote Private Eye-invloeden: Blade Runner, The Maltese Falcon en The Big Sleep waren de belangrijkste. In Chicago kocht ik het boek van de laatste, om iets te doen met de kennis dat schrijver Raymond Chandler geboren was in de stad waar ik rondliep. Onlangs kunnen lezen en direct daarna de film kunnen zien, met de geweldige Humphrey Bogart als de hardboiled gleufhoed-en-regenjas-detective Philip Marlowe.

Dat leek niet helemaal eerlijk aangezien ik de film al twee keer eerder zag. Toch gaf het niet, want al kon ik prima zeggen wie er aan het einde werd neergeknald, de plot van dit schoolvoorbeeld van de film noir ontging me volledig. 't Ligt blijkbaar niet helemaal aan mij: het boek levert van zichzelf al een complex verhaal over meerdere moorden in een chantagezaak rond de twee dochters van een rijk officier, maar de film bracht al helemaal het publiek in verwarring. Dat de chemie tussen Bogart en de speelster van de andere hoofdrol (Lauren Bacall) zo goed was zorgde er namelijk voor dat zij er in praktisch elke scène werd bijgeschreven, ook als het volstrekt onlogisch was dat ze in de betreffende situatie aanwezig was.

Maar geen nood: we kregen hierdoor immers de twee wel lekker vaak op het scherm en hun vinnige dialogen, ook al alomtegenwoordig in het boek ("Wittier, please, Marlowe, much wittier") maken alles goed. Met alleen de film te kijken had ik daarentegen naast de plot ook de prachtige eerste-persoonsopmerkingen van Marlowe gemist ("I woke up with a motorman's glove in my mouth") dus het lijkt dit keer eigenlijk, voor de verandering, eens werkelijk de moeite waard om het niet alleen bij boek of film te laten. Maar als je me vraagt wie de chauffeur vermoord heeft, dan weet ik dat nog steeds niet. Chandler zelf ook niet, trouwens. De filmmakers vroegen het hem nog.

The World

2009-12-06T13:16:00.007+01:00

Ik blijf het echt prachtig vinden wat er in Dubai allemaal aan architectuur bij komt. Mensen hebben er veel te veel geld en leven zich uit in de meest fantasievolle projecten.

Wie me kent weet dat ik het er nogal eens over heb, maar toch vandaag nog een keer. The World: het grootste baggerproject ter wereld dat een groep kunstmatige eilanden behelst in de vorm van de wereldkaart. Met genoeg geld kun je een eigen eilandje (met de naam van het ruwweg corresponderende land) kopen en voorzien van je huis met bijbehorende haven. Gelegen naast het eiland in de vorm van een palmboom, dat eigenlijk vrij netjes is aangelegd.

Dat laatste merk ik toch even op aangezien we op Google Earth zien dat The World er nou toch niet écht florissant bijligt. Kijk:

Ja zeg, willen we dit éven een beetje netter doen alstublieft? Goed, de satellietfoto is van 2006 en er zijn duidelijk nog baggerschepen bezig, maar toch: op de site laten ze nu zien dat dit de bedoeling zou moeten zijn. Ik keek er eerder: toen zag de beoogde vorm er een stuk idyllischer uit. Als we linksboven inzoomen zien we dat ze blijkbaar ook al bezig zijn met het bouwen van huisjes. Leuk: volwassen kinderen aan het werk. Misschien moeten we daarom hier maar eens een categorie Lol in Dubai starten.

Ollekebolleke

2009-12-06T11:52:00.006+01:00

Gisteren schreef ik namens de Sint een gedicht in 6 ollekebollekes, een van oorsprong Amerikaanse versvorm uit de jaren '50, waarvan in het Nederlands met name door Drs. P. gebruik gemaakt is. Ik heb het idee dat je ze niet heel vaak ziet en dat zou prima kunnen komen door de eisen die eraan worden gesteld. Mijn pogingen beantwoordden alleen aan die voor het metrum en niet aan wat de inhoud betreft, maar als je het echt goed doet wordt het zoals in het voorbeeld van Drs. P.:

Dactylus! Dactylus!
Olleke bolleke
Tweemaal vier regels
Die rijmen aan 't slot

Kreet, naam en één woord met
Zeslettergrepigheid
Moeilijk te maken, maar
Wat een genot!

Valt inderdaad nog niet mee om het goed te doen (er zijn ook eisen voor wanneer een zin in opeenvolgende regels mag doorlopen en wanneer niet), maar hier hebben ze flink huisgehouden en staan genoeg voorbeelden. Een van de mooiere voorbeelden waarin ook de klemtooneis grappig duidelijk wordt vond ik in:

Vlinder- en kindervriend
Vladimir Nabokov...
Lezer uw uitspraak doet
Pijn aan mijn oor.

Volgens de Russische
Intelligentsia
Moet het Vladimir
Nabokov zijn hoor!

Nu kwam ik er achter dat Drs. P. ook zo ver is gegaan om de Odyssee (!) te herschrijven in ollekebollekes. Moeilijk te vinden online (ik kan hem althans nergens bestellen), dus dat wordt afwachten en per ongeluk vinden.

(Overigens vertelde ex-Dichter des Vaderlands Driek van Wissen een keer dat hij met bevriend dichter Jean-Pierre Rawie en Drs. P. een keer een avond lang alleen in ollekebollekes had gepraat. Op den duur heet het virtuoos.)

Schaakpiano (2)

2009-12-04T14:00:00.002+01:00

Gisteren kwam ik er achter en nu moet ik toch een nuancering aanbrengen. Ik had het eerder over de schaakpiano van Guido van der Werve. Dat sloot ik af met 'John Cage, eat your heart out', niets vermoedend van het volgende.

Hij heeft het gedaan! Cage raakte bevriend met Marcel Duchamp, bekend van onder andere 'Fountain', de pispot met de handtekening van een onbekende R. Mutt erop. Duchamp was een zeer fanatiek schaker (vrienden spraken erover dat hij zijn schaakpartij nodig had zoals een baby de fles) en was door zijn dagelijkse training en zijn studies van de partijen van schaakmeesters op een semi-professioneel niveau geraakt. Klassieke openingen waren niet aan hem besteed: hij probeerde zichzelf zo weinig mogelijk te herhalen.

In 1968, toen Duchamp aan het einde van zijn leven was, speelden de twee een schaakpartij die onderdeel was van een performance van Cage, genaamd 'Reunion'. Hierbij fungeerde een elektronisch geprepareerd schaakbord als mengpaneel voor de elektronische input die geleverd werd door verschillende musici (vandaar 'reunie'). Bij elke zet werd het kanaal van een artiest aan- of uitgezet. Ze speelden totdat de musici een voor een waren weggegaan. Cage won.

Dat gebeurde overigens niet vaak: Cage, die het spel pas een tijdje daarvoor van Duchamp had geleerd, speelde heel slecht. Duchamp vroeg hem ook veelvuldig of hij ooit wel eens speelde om te winnen. Dat was niet zo. Waarom zou je ook moeten winnen, als Zen-Boeddhist?

Foto boven: v.l.n.r. Cage, Duchamp en diens vrouw Teeny (Alexina); onder: omgekeerde volgorde.

Tilted Twister

2009-12-03T20:13:00.001+01:00

Het gaat steeds verder.

Lego Technic is voor sukkels. Lego Mindstorms NXT, dat is het spul dat je moet hebben. Met robotica-apparatuur: sensoren die onder andere gevoelig zijn voor licht en temperatuur en een klein, zelf programmeerbaar computertje.

Daar komt dit van. Allemaal wel leuk en aardig, zo'n Rubiks Kubus, maar je kunt je tijd eigenlijk natuurlijk veel beter besteden aan het lezen van boeken of het luisteren naar, dan wel maken van muziek. Daarom is een machine die dit probleem voor je oplost wel zo handig, zodat je er geen omkijken meer naar hebt en je zaken netjes voor je geregeld worden.

Het heet de Tilted Twister. Eerst wordt de kubus segment voor segment gescand (wel even wat stickers vervangen: wit en geel lijken veel op elkaar, net als rood en oranje), daarna worden met behulp van de mechanische arm en de draaitafel de vlakken van de kubus uniform van kleur gemaakt. En dat alles binnen gemiddeld 6 minuten.

Ziehier.

"Is dit kunst?" Weet ik niet. De vraag: "Als het geen kunst is, wat is het dan wel?" kan ik alleen ook niet beantwoorden.

Duifje

2009-12-02T11:06:00.001+01:00

Zomers
in het gras
om vier uur 's middags
en net als de wolken
nergens naar toe -

zo zou het zijn
om tegen je aan te liggen
met m'n neus in je hals
en de warme wind
van je vingers
die door m'n haar
streelt.

Homme Piest (1965 - 2000)

Hilary and Jackie

2009-12-01T00:08:00.001+01:00

In februari ga ik naar de legendarische pianist en dirigent Daniel Barenboim in het Concertgebouw en ter voorbereiding keek ik laatst deze film over zijn echtgenote: de wereldberoemde celliste Jacqueline du Pré. Over haar wist ik ook al niets - misschien is de geromantiseerde versie van een leven dan niet de beste manier om iets te weten te komen, maar de roman waar de film op was gebaseerd werd dan wel weer geschreven door haar zus, dus het kan erger. Met in de film een mooie rol voor Emily Watson (Bess uit Lars von Triers "Breaking the Waves"), die (sorry, maar) nu alweer zo'n raar wijf speelt.

Aan de jonge Jacqueline wordt in het begin van de film duidelijk gemaakt dat als ze bij haar uitstekend fluitspelende zus Hilary wil blijven, ze haar met haar spelen op de cello zal moeten bijhouden. De band blijkt zo sterk dat Jackie door haar oefendrift boven het niveau van haar zus uitstijgt en op het internationale podium belandt. Ze ontmoet Barenboim, maar voelt zich (althans volgens de verslagen van haar zus), om het effect van een zenuwinzinking te verzachten, gedwongen een affaire te beginnen met haar zwager (overigens gaf diens dochter een heel andere verklaring en was het juist de labiele zwager die Du Pré verleidde in plaats van andersom). De ellende begint echter pas werkelijk wanneer ze multiple sclerose ontwikkelt, Barenboim haar voor een betrekking als dirigent van de opera van Parijs en een andere vrouw in de steek laat, en ze ontdekt dat ze door haar ziekte langzaamaan geen muziek meer zal kunnen maken. Tsja, en bij de scène waarin ze dan werkelijk constateert dat ze dat nooit meer zal kunnen, kwamen - ook al was het half 11 's ochtends - er ook bij mij wel een paar tranen los.

Hier een historisch fragment waarin Du Pré met Barenboim haar beroemd geworden versie van Elgars celloconcert ten gehore brengt.

American Gothic / God Bless America

2009-11-30T10:56:00.004+01:00

Ik was in Chicago en zag daar dat twee mensen van een schilderij waren weggelopen, hun koffer hadden gepakt en op de Magnificent Mile waren gaan staan. Van waar ik nu achter ben misschien wel het beroemdste Amerikaanse schilderij ooit kon ik niet eens de naam noemen en ook niet van de schilder, maar de beeldversie heette God Bless America en was vervaardigd door J. Seward Johnson jr., die meer beschilderde bronzen beelden maakte, voornamelijk voor in de openbare ruimte.

Het schilderij hangt ook in Chicago en het is (even opzoeken) van Grant Wood. De titel is American Gothic, naar het gotische raampje in het huis op de achtergrond. Misschien is het feit dat daar nu een wolkenkrabber staat juist wel de reden dat voor het beeld de titel veranderd werd. De man is gemodelleerd naar Woods tandarts, de vrouw naar z'n zus. Blijkbaar dus een waar cultuuricoon en veelvuldig geparodieerd: het schilderij veroorzaakte zelfs nog echte rellen bij expositie in 1930, toen inwoners van het dorpje in Iowa, waar het geschilderde huis staat, zich beledigd voelden zo te worden neergezet. Wood liet daarop weten dat het een karikatuur van Amerikanen was en niet van mensen uit Iowa, om hun pijn wat te verzachten (en zich zo de woede van juist heel de VS op de hals te halen, lijkt me, maar goed).

Dit soort beelden blijft hoe dan ook uitkijken, vrees ik: ik zag bij de kantoorboekhandel al kitschbeeldjes van Klimt (hier, hier en hier). 't Is leuk, maar ach. Aan de andere kant (vergeef me de woordspeling): misschien ligt er nog wel een te verkennen veld in de kunst voor een schilder die z'n richting nog moet vinden. De achterkant van schilderijen.

(En wie in dat geval met de achterkant van een Mondriaan komt aanzetten, mag dan uiteraard niet meer meedoen, hè.)

Pratende Piano

2009-11-29T16:13:00.004+01:00

Tijdens de blogpauze ontving ik deze grandioze tip.

Eerder had ik het over pianola's, waarvan de eerste modellen kastjes waren met een stuk of zestig uitstekende vingertjes. Die zette je voor je klavier en dan werden in je eentje onspeelbare Beethoven-symfonieën voor je gespeeld. Geavanceerde huiskamermuziek in een tijd zonder radio.

Maar nu dit. Voor het World Venice Forum 2009 ontwierp componist Peter Ablinger een constructie waarvoor een geluidsfile, waarop een kind de Proclamation of the European Environmental Criminal Court voorleest, werd ontleed in 88 frequentiebanden. Voor elke band wordt een pianotoets aangestuurd en de piano brengt op deze manier een menselijke stem voort.

Eindeloze mogelijkheden, want dit plaatst de muzikale handtekening in een heel ander perspectief. Bach speelde op het orgel B-A-C-H, waarbij de B een Bes was en H een B. Dat hoeft dus nu niet meer. We nemen immers twee of drie pianovirtuozen, sluiten ze een maandje op in een oefenruimte en daarna kunnen ze met hun instrument voluit "Johann Sebastian Bach" voortbrengen. We geven ze nog meer tijd en laten ze zinnen, teksten, liederen en toneelstukken spelen. In elke gewenste stem, want op den duur zal er één genie die het principe wel zo'n beetje begrijpt opstaan en zal de piano een virtuoos imitator worden van Jacques Brel en Frank Sinatra, alsook van Ko van Dijk en Bram van der Vlugt.

Aanschouw.

Der Zauberberg

2009-11-28T23:43:00.009+01:00

Wat is er zo goed aan deze beroemde vertelling van Thomas Mann? Ik las een tijdje terug gedurende een paar weken de prachtige vertaling van Pé Hawinkels, maar ik kon op zeker punt oprecht niet meer bedenken hoe lang ik er al mee bezig was - misschien is het dus wel het briljante spel met de tijd: niemand (ook Mann niet) lijkt uiteindelijk meer enig besef te hebben van hoe lang de gang van zaken in het verhaal nou al voortduurt.

De middelmatige hoofdpersoon Hans Castorp bezoekt zijn neef Joachim Ziemszen in een sanatorium in Zwitserland en op de eerste pagina wordt aangegeven dat hij van plan is om daar 3 weken te blijven. Door alles schemert dan echter al door dat die termijn ruimschoots overschreden gaat worden - kijk alleen al eens naar de kleine 1000 pagina's die de roman telt. Er wordt een kleine longstoornis bij Castorp gevonden en het draait er op uit dat hij maanden en maanden van huis wegblijft. Maar wat is een maand, waarom de tijd bijhouden?

Mann baseerde zijn hoofdpersoon op zichzelf: hij bezocht ooit zijn vrouw in een vergelijkbaar kuuroord en ook hij kreeg na 3 weken het advies om nog langer te blijven. Hij weigerde. In de roman die uit zijn opgedane indrukken ontstond tekende hij prachtige karakters die zich in en om het sanatorium ophouden en drijft hij de spot met de Bildungsroman: Hans Castorp leert, ontdekt, denkt, maar groeit uit tot, tsja, wat? In een commentaar had Mann het erover dat je het boek eigenlijk twee keer moet lezen. Die aanbeveling moet, wanneer je eens een onduidelijke hoeveelheid tijd hebt, wat mij betreft inderdaad maar ter harte worden genomen.

Schaduwhanden

2009-09-16T17:31:00.002+02:00

Ik kreeg een leuk boekje met voorbeelden en tips om een handschaduwspel te kunnen opbouwen. Nooit helemaal onderzocht hoe ingewikkeld je dat nou precies kunt maken: veel verder dan een krokodil, een tortelduif of een konijntje kwam ik meestal niet.

Maar het kan flink uitgebreid, kwam ik achter. Met name mensengezichten vormen nog een hele kunst om goed over te brengen. En de lol van een schaduwvoorstelling voorbereiden schuilt naast het overtuigend neerzetten van een schim ook in het maken van decortjes en het regelen van de bijbehorende geluiden. Een ballon half vullen met water en dan op de bodem van een emmer uitknijpen: neushoorngebries bij een drinkplaats.

En dat alles deed me denken aan een erg grappig filmpje van Aardman Animations dat ik ooit zag. Maar toen ik na nog wat verder zoeken een van de echte meesters te werk zag, viel ik pas echt van de ene verbazing in de andere.

November

2009-09-15T18:59:00.001+02:00

Het regent en het is november
Weer keert het najaar en belaagt
Het hart, dat droef, maar steeds gewender,
Zijn heimelijke pijnen draagt.

En in de kamer, waar gelaten
Het daaglijks leven wordt verricht,
schijnt uit de troosteloze straten
Een ongekleurd namiddaglicht.

De jaren gaan zoals zij gingen,
Er is alengs geen onderscheid
Meer tussen dove erinneringen
En wat geleefd wordt en verbeid.

Verloren zijn de prille wegen
Om te ontkomen aan de tijd;
Altijd november, altijd regen,
Altijd dit lege hart, altijd.

J.C. Bloem

Operavolksliederen

2009-09-15T18:08:00.009+02:00

Gisteren stuitte ik op een verhaaltje dat vandaag een hardnekkige vaagheid bleek te zijn. Camille Saint-Saëns, componist van Carnaval des Animaux en Danse Macabre, zou tevens het volkslied van Uruguay op muziek hebben gezet.

Hij had de onhandige eigenschap vaak te verdwijnen. Ineens was hij weg en kon een paar dagen later in de krant staan dat hij zich ergens ophield in Egypte of Algerije, met zijn bediende Gabriel en z'n honden. Van zijn vrouw liep hij op vakantie weg om nooit meer bij haar terug te komen. En blijkbaar kwam hij dus ooit ook in Uruguay, waar hij de nationale hymne zou mogen hebben componeren.

Geen detail over te vinden. Niets over wanneer hij er was, niet of het ooit in gebruik is genomen, niets. En toch: dat hij het geschreven zou hebben, zou onomstotelijk vaststaan. En intussen staat er op Wikipedia doodleuk dat ene Francisco José Debali de honneurs zou hebben waargenomen. Het volkslied klinkt ook niet eens alsof Saint-Saëns het heeft geschreven.

Nee, eerder alsof Rossini het heeft geschreven! Daar zijn we nu ook achter: Latijns Amerikaanse volksliederen hebben de reputatie sterke verwantschap te tonen met Italiaanse operafinales - met lange introducties, grote koorpartijen en uitgebreide tenorsolo's. Daar gaan we er maar eens meer van opzoeken; hier is in ieder geval, voor de liefhebber, dat van Uruguay.

De drieling van Belleville

2009-09-14T19:56:00.002+02:00

Wederom een erg leuke film gezien met weinig dialogen: Les Triplettes de Belleville, van Sylvain Chomet. Het verhaal van een Frans omaatje (Mme Souza) dat haar kleinzoon (Champion) op onorthodoxe wijze tot een groot wielrenner traint (spiermassages met de grasmaaier en de handmixer), om hem tijdens de Tour de France ontvoerd te zien raken en er met de hond op uit trekt hem te bevrijden. Bij de reddingsactie krijgt ze hulp van de inmiddels bejaard geworden Triplettes de Belleville, een performancetrio van zangeressen die ook instrumentele muziek maken - op onnavolgbare wijze: met een krant, het rekje van een koelkast en een stofzuiger als instrumenten.

Maar de kwaliteit van de film zit wat mij betreft voornamelijk in de tekenstijl en de manier van animeren. Uit een moeizaam animatieproces dat 2 jaar duurde zijn prachtige scènes ontstaan waarin gecompliceerde bewegingen als die van wielrenners voorkomen, (scherpte-)dieptes worden verkend, echte film wordt ingepast in de getekende wereld. De wielrenners hebben absurd grote kuiten, gangsters zijn volstrekt rechthoekig, voorbij komen karikaturen van oude helden als Glenn Gould, Django Reinhardt en Fred Astaire. Door de onbelangrijkheid van dialoog en de talloze visuele grapjes wordt het een soort getekende versie van Jacques Tati.

Hier een trailer die nog genoeg te raden overlaat.

Uilenspiegel

2009-09-13T17:49:00.005+02:00

De laatste dagen lees ik de avonturen van Tijl Uilenspiegel, zoals die zijn verzameld door Charles de Coster in de 19e eeuw. In de prachtige vervlaamsing door Richard Delbecq uit 1896, die me duidelijk maakt dat er veel meer avonturen van Tijl zijn dan ik dacht. Ook een ontdekking: verwoven met zijn levensverhaal is dat van de ijskoude Filips II, die tegelijkertijd met hem wordt geboren en een stuk minder plezier in z'n leven heeft. Uilenspiegelhumor: neem alles wat je zelf zegt en wat anderen tegen je zeggen zo letterlijk als maar kan en doe verongelijkt wanneer je daarop wordt aangesproken. Neem een passage en je vindt gegarandeerd een voorbeeld, zoals hier, waarin ook de herkomst van de uitdrukking 'anderhalve man en een paardenkop' duidelijk wordt.

"Op zekere morgen was Uilenspiegel alleen thuis. Hij verdroot zich geweldig en nam een schoen van zijn vader, om er een schuitje van te maken. De grote mast stond reeds vast in de zool en Uilenspiegel ging een gat snijden in 't overleer om de boegspriet te plaatsen, toen hij over 't halfdeurken het hoofd van een ruiter en de kop van een peerd zag. "Is hier niemand?" vroeg de ruiter. "Ja," antwoordde Uilenspiegel, "een mens, een halve mens en een paardekop." "Hoezo?" vroeg de ruiter. Uilenspiegel sprak: "Wel, ik zie hier een hele mens die ben ik; verder zie ik een halve mens, te weten uw hoofd en borst, en daarbij nog de kop van uw peerd." (...) Toen vroeg de man hem de weg. "Daar waar de eenden gaan," antwoordde Uilenspiegel. De ruiter ging heen, doch als Uilenspiegel bezig was met van Klaas' tweede schoen een galei te maken, kwam hij terug. "Gij hebt mij bedrogen," sprak hij; "daar waar de eenden zijn, is het modder en veengrond, waarin zij ploeteren." Uilenspiegel antwoordde: "Ik zei u niet van te rijden waar zij ploeteren, doch daar waar zij gaan." "Wijs mij tenminste de weg die naar Heist gaat," sprak toen de man. "In Vlaanderen," zei Uilenspiegel, "zijn 't de mensen die gaan, en de wegen blijven liggen."

(Aardig om te doen is ook: met YouTube muziek luisteren die past bij het boek dat je aan het lezen bent, vooraf of tijdens leespauzes.)

Clowns

2009-09-09T19:40:00.002+02:00

Bij het binnenrijden van Amsterdam CS kom je langs een kastje waarop graffiti is aangebracht met onder andere het woord 'Clowns!?'. Tot voor kort een bron van terugkerende hilariteit, die nog groter werd toen we ontdekten dat het op een muur bij station Amersfoort in reusachtige letters staat geschreven.

Nou, maar dan begin ik toch na te denken over de betekenis. Ik mailde daarom maar eens naar Donovan Spaanstra, graffiti-kunstenaar, om te vragen of die het woord wellicht herkende als veel voorkomend in zijn tak van sport.

Zijn vrouw mailde heel vriendelijk terug: 'De term "clowns" is volgens hem niet een gebruikelijke graffiti-term zoals bijvoorbeeld "toy" (beginneling) of "king" (meester). Wellicht betreft het een fantasieterm of iemands tag (naam).'

Toch: als ik zelf zoek vind ik 'Clowns' ook terug in foto's van muren in Berlijn en in de VS. De zoektocht gaat verder.

Rythme Coloré

2009-09-08T20:13:00.010+02:00

Ik heb niet het idee dat een schilderij of een beeldhouwwerk me ooit op dezelfde manier zal kunnen raken zoals een muziekstuk of een film dat kan doen. Hoewel er echt wel manieren bestaan om de eerste twee vormen van kunst te karakteriseren met 'dynamisch' praat ik er voor het gemak toch maar zo over dat ze dat níet zijn en dat het meevoeren in de tijd van muziek en film er voor zorgt dat je uiteindelijk veel meer ontroerd raakt (nou goed, ik dan in elk geval).

Léopold Survage, een Russisch abstract schilder, die zich in Parijs vestigde en exposeerde samen met de Kubisten in 1913 en 1914, schreef vergelijkbare woorden in zijn betoog "Le Rythme Coloré". De vorm en kleur van een (in zijn geval geschilderd) object waren volgens hem alleen in staat om een verwarde sensatie teweeg te brengen: voor een duidelijk gevoel was een ritme nodig. Wat geluid was voor muzikaal ritme, zo moesten zijn schilderijen gaan zijn voor zijn 'kleurenritme'. Vormen moesten veranderen en kleuren moesten verschieten. Met de opkomst van de film wilde hij een 3 minuten durende manifestatie van kleurenritme maken die bestond uit zijn abstracte schilderijen. Hij besefte dat hij daar zo'n 2000 schilderijen voor nodig zou hebben en maakte er al een paar honderd (die tijdens de Eerste Wereldoorlog verspreid raakten), maar nam aan dat animators met gezond verstand en met enkele instructies de tussenstukjes wel konden invullen. Hij stelde zich voor dat de schilderijen dan daarna door een camera gehaald konden worden die een lens met drie kleuren had.

En dat kun je dan dus heel goed een 'tekenfilm' noemen. Maar ik zeg: nee jongens, dat is tóch niet helemaal hetzelfde.

Het museum van Freuds dromen

2009-09-07T21:53:00.005+02:00

We konden er niet meer heen toen we in de buurt waren, maar wat was ik nieuwsgierig. In St. Petersburg bevindt zich in een monumentaal pand het Sigmund Freud Dromenmuseum. Twee kamers vol wierook waarin Freud nooit is geweest en waarin eerder ideeën dan tastbare voorwerpen staan opgesteld. De bedoeling is dat door de bezoekers geprobeerd wordt de dromenwereld te verkennen: de eerste, verlichte kamer geeft met foto's en teksten een introductie op Freuds denken, terwijl de tweede, donkere kamer de bezoeker in staat moet stellen Freuds dromen te doen ervaren en waarin op een projectiescherm meegebrachte afbeeldingen geprojecteerd kunnen worden.

"We see words and images, words of images and images of words. As in a dream, we cannot touch them, but we can carry them away in our memory; they can become the property of our own dreams. You must actively co-participate in order to penetrate the hall of dreams. Some objects are barely discernible; some words can be deciphered only if you change your line of sight. As in a dream, we cannot make out everything; we cannot remember everything that emerges from the soul's dark depths. In the end, we see what we see, and sometimes we can bring to consciousness what we want to see. The central section of the hall of dreams is a screen on which you can project your own images, your own waking dreams."

David Woodard besloot het museum een handje te helpen en bracht een zogeheten 'dreamachine' (sic) naar de dromenkamer. Dit apparaat is bedacht door Bryan Gysin en Ian Sommerville en bestaat uit een cilinder met spleten in de zijkant, waarin zich een lichtbron bevindt. Dit alles staat op een platenspeler die het geheel ronddraait. Naar deze dreamachine wordt met de ogen dicht gekeken en op deze manier worden door stimulatie van de optische zenuw elektrische oscillaties in het brein opgewekt. Aangezien de frequentie overeenkomt met alfagolven in de hersenen kan op deze manier de bezoeker in een hypnagogische toestand (die van het moment van in slaap vallen) brengen.

Jeetje.

Oote

2009-09-06T20:56:00.001+02:00

Oote oote oote
Boe
Oote oote
Oote oote oote boe
Oe oe
Oe oe oote oote oote
A
A a a
Oote aaa
Oote oe oe
Oe oe oe
Oe oe oe oe oe
Oe oe oe oe oe
Oe oe oe oe oe oe oe
Oe oe oe etc.
Oote oote oote
Eh eh euh
Euh euh etc.
Oote oote oote boe
etc.
etc. etc.
Hoe boe hoe boe
Hoe boe hoe boe
B boe
Boe oe oe
Oe oe (etc.)
Oe oe oe oe
etc.
Eh eh euh euh euh
Oo-eh oo-eh o-eh eh eh eh
Ah ach ah ach ach ah a a
Oh ohh ohh hh hhh (etc.)
Hhd d d
Hdd
D d d d da
D dda d dda da
D da d da d da d da d da da
da
Da da demband
Demband demband dembrand dembrandt
Dembrandt Dembrandt Dembrandt
Doe d doe d doe dda doe
Da do do do da do do do
Do do da do deu d
Do do do deu deu doe deu deu
Deu deu deu da dd deu
Deu deu deu deu

Kneu kneu kneu kneu ote kneu eur
Kneu kneu ote kneu eur
Kneu ote ote ote ote ote
Ote ote oote
Ote ote
Boe
Oote oote oote boe
Oote oote boe oote oote oote boe

Jan Hanlo

Nooit meer omslaan

2009-09-06T20:36:00.004+02:00

Dubbel gevoel als je een uitvinding suggereert en iemand anders wijst je erop dat datgene wat je hebt bedacht al bestaat: aan de ene kant jammer dat een ander persoon al eerder op jouw idee is gekomen, aan de andere kant leuk dat je gelijk toegang hebt tot "jouw" uitvinding.

Zo bedacht ik vaak dat het handig zou zijn als je af zou kunnen raken van papieren bladmuziek - dat omslaan is toch wel erg onhandig als je je partij niet uit je hoofd kent en niet altijd een extra persoon erbij nodig wil hebben wanneer je hem uitvoert. Kan er nu niet net als een e-book een elektronisch schermpje komen waarop je je bladmuziek afbeeldt (gewoon met je USB-stick een pdfje erop zetten) waarop je aantekeningen voor jezelf kunt maken en dat je met behulp van een extra pedaal de opdracht kunt geven om naar de volgende pagina te gaan? Ik ken heel wat mensen die daar behoefte aan hebben. Kan dat gemaakt worden, alstublieft?

Nou, hier is-ie dan. Now only $899!

Henry Cowell

2009-09-06T19:38:00.009+02:00

Weer eens een interessante musicus ontdekt. Henry Cowell was een Amerikaans componist, pianist, muziekpedagoog, uitgever en impresario uit de eerste helft van de vorige eeuw. Hij werd met name bekend door zijn zeer uiteenlopende composities die, onder andere, om veel nieuwe speeltechnieken voor de piano vroegen. Zo kwam hij met de term string piano aan, om de manier van piano spelen te omschrijven waarbij niet de hamertjes worden gebruikt maar het instrument wordt gezien als een 88-snarige viool: er kan pizzicato worden gespeeld, er wordt met de handen over de snaren gewreven, met de nagels kunnen trillers worden gemaakt, enzovoorts. Zijn werk Banshee (1925) maakt duidelijk wat in volle glorie de mogelijkheden van deze speelwijze zijn. Voor John Cage, die samen met George Gershwin en Burt Bacharach tot zijn leerlingen behoorde, vormde de string piano de inspiratie voor zijn Music for Prepared Piano, waarbij allerlei stukken plastic in de piano worden gestoken en het instrument een totale transformatie in uiterlijk en geluid ondergaat.

Een andere compositietechniek die hij veel toepaste was die van de toonclusters: het bespelen van de piano met de vlakke hand of met de onderarmen. Hij bedacht er zelfs een aparte notatie voor en werd al snel The Cluster Man genoemd. Bartók zou zo zeer van Cowells resultaten onder de indruk zijn geweest dat hij hem vroeg of hij zijn behaalde effecten met clusters ook in zijn composities mocht doorvoeren. Het bekendste voorbeeld van de techniek komt terug in The Tides of Manaunaun (1912), dat de bewegingen in het heelal ver voor de schepping van de aarde, zon, maan en sterren uitbeeldt. Cowell gaf ook aan Léon Theremin (van het gelijknamige instrument) opdracht tot het maken van een voorloper van de drumcomputer: de Polyrythmophone, of Rhythmicon.

De invloed die hij uitoefende op zijn tijdgenoten en volgelingen moet aanzienlijk zijn geweest gezien de vele reacties die hij losmaakte. Er kwam op zeker punt echter enigszins de klad in zijn carrière vanwege zijn (in die tijd moreel verworpen) biseksualiteit, waarvoor hij een aantal jaar in de gevangenis belandde. Hierna was hij een angstige, paranoïde man, die stierf in 1965 en een aantal indrukwekkende composities achterliet.

Diana

2009-09-03T23:34:00.001+02:00

Gisteren zag ik op een bruiloft dat er foto's werden gemaakt met een apart soort camera. Goedkope dingen gemaakt van plastic, met een duur fotorolletje, een prachtig klein flitsertje waarvan een mooi matrood lampje aangeeft of het toestel flitsklaar is en - om het af te maken - ook nog eens een heel fijn geluidje bij het afdrukken.

Navragen leerde dat ze van het merk Diana waren en dat ze erg populair zijn bij een bepaalde subcultuur van fotografen. De mensen van gisteren kochten ze in Delft voor een euro of zeventig en hadden ze ook zien staan in - het zal ook weer eens niet - het winkeltje in het Centre Pompidou. Vroeger waren ze echter veel goedkoper (ze werden blijkbaar zelfs kado gedaan bij andere produkten en stonden bekend als speelgoedcamera's) want echt een degelijke camera is het niet. Om maar wat te noemen lekt 1 op de 2 keren licht de camera in. Laat nu net dat gegeven en het feit dat de kleuren vaak overdreven worden aangezet zorgen voor dromerige, surrealistische foto's, en je krijgt op een eigen manier (dat je ook wel weer 'makkelijk artistiek' kunt noemen, maar goed) bijzondere afbeeldingen waarbij het iedere keer weer een totale verrassing is wat voor foto je gemaakt hebt.

Hier meerdere voorbeelden (gebruik de tab 'Diana F+ photos').

Florentijn Hofman

2009-09-02T13:40:00.001+02:00

Florentijn Hofman kwam een tijd terug al in het nieuws met een reusachtige rubber badeend die in het ideale geval over de wereldzeeën zou dobberen en mondiale spanningen weg kan nemen. Nu weet ik dat hij nog meer mooie projecten heeft. Hier drie ervan:

Signpost 5: Drie grote houten concertvleugels aangespoeld aan het strand van Schiermonnikoog (merk: Hofman & Sons), als knipoog naar aangespoelde potvissen en wrakhout. Voor de een zijn de vleugels niets dan een verzameling hout, voor de ander zijn het objecten van grote waarde.

Musk Rat: Bij Nieuwekerk aan de IJssel lag een uit ijzerdraad, stro en hout opgebouwde muskusrat met afmetingen van 32 x 8 x 12 meter. De grootte dient om de omvang van het probleem dat het dier voor de dijken vormt aan te geven.

Courier Cars: Twee normale busjes werden van de logo's van TNT en DHL voorzien en illustreren de kracht van een logo: ineens neemt niemand het Hofman meer kwalijk dat hij parkeert op plekken waar het niet mag en heeft hij talloze collega's.

Dat zijn werken bedoeld zijn om op te vallen lijkt duidelijk. Hier zijn website.

Regen

2009-09-01T18:29:00.001+02:00

Wat is het dat regen op je tentdoek of tegen je raam zo prettig maakt om naar te luisteren? Velen hebben er een schurfthekel aan, ik gooi juist vaak het raam of de deur open om het geraas nog beter te kunnen horen. Onweer duurt nooit lang genoeg als je binnen bent.

Waarom naast haardvuur- en aquarium-DVD's en CD's met walvis- en cafégeluiden niet ook 5.1-registraties van een raam waarachter een flinke plensbui bezig is? Deze schijfjes zouden eenvoudig te maken moeten zijn in bijvoorbeeld Zuid-Amerikaanse landen waar het een paar dagen per jaar droog is. Ideaal om thuis op te zetten als het buiten te mooi weer is. Het flatscreenscherm wordt een eenvoudig extra oogje op de wereld en uw subwoofer zorgt daarbij voor een indrukwekkend staaltje donderklappen.

In de tussentijd moeten we ons ermee troosten dat het geluid ook zelf geregeld kan worden. Die geruststelling kwam vorige week, toen iemand me dit prachtige filmpje stuurde.

Russian Ark

2009-08-31T22:10:00.007+02:00

Niet eerder was ik een volledige dag in een museum, maar bij de Hermitage vormde dat geen probleem: het Winterpaleis in St. Petersburg huisvest een deel van de grootste kunstverzamelingen ter wereld en is zowel aan de buiten- als aan de binnenkant een lust voor het oog. Bijzonder voelde het dat het leek alsof we recht in een van mijn favoriete films terecht waren gekomen: Russian Ark, van Alexander Sokurov.

In deze film dwaalt (zweeft?) een naamloze en overleden ik-figuur samen met een Franse markies door zaal na zaal van het museum, waarbij ze historische figuren uit de Russische geschiedenis tegenkomen en kritiek leveren op de (niet zelden geïmporteerde en Russisch gemaakte) kunst. De metafoor die gebruikt wordt is die van cultuur als een ark waarin mensen eeuwig moeten leven en eeuwig in varen.

Het aspect van de film dat echter altijd als eerste wordt genoemd is het feit dat er geen cuts zijn: de film bestaat uit 1 doorlopend shot. Sokurov kreeg het geregeld dat de Hermitage 1 dag volledig tot zijn beschikking stond om met een camera in 1 continue beweging door het (volledig omgebouwde en met acteurs bezette) gebouw te lopen. Drie keer moest er gestopt worden; daarna was er nog maar accu-capaciteit voor 1 keer proberen. De koortsachtige manier van filmmaken zorgde voor een interessante Making Of. Beide films: warm aanbevolen.

(Overigens ook even geprobeerd de wandeling exact na te lopen zoals dat in de film gebeurt. Enigszins gelukt, maar we misten toch grote stukken. Het was dan met name ook lastig, kom ik nu achter, doordat bij het maken van de film decorstukken achter de camera om snel verwisseld werden en de oriëntatie moeilijk te vatten is.)

Grote Beuk

2009-08-30T16:39:00.001+02:00

Hij is het zwijgen rechtop de hemel in;
de wind, de hitte en regen hieuwen zijn stam
en takken, zijn wortels als houten fonteinen
wellend uit de bronnen. Alle seizoenen

krijgen kwartier, hij is het opgetaste
korte en lange jaar, in de zomer fluistert
nog de witte sneeuwjacht in zijn blad en bronzen
herfst omarmt stormend zijn schors in de meimaand.

Toen de bleke, felle bliksems kwamen die hun
harpoenen plantten in jouw hart en vier takken
woedend versplinterden, sapstromen dempten

die opstijgen wilden na de winter, wachtte,
grote beuk, achter je de kuil (doodkalm kraken
slaapt in het veld) slechts voor jou daar gegraven.

H.H. ter Balkt

Rimski-Korsakovs appartement

2009-08-30T15:30:00.005+02:00

In St. Petersburg was ik op een plek die bijzonder voor me was: de flat waar de componist Nikolaj Rimski-Korsakov de laatste jaren van zijn leven woonde. Ik werd door een oud Russisch vrouwtje aan de arm meegevoerd naar zijn werk- en woonkamer en een ruimte met een aantal foto's, onder andere van het schip waarop hij in het begin van zijn leven meevoer (Rimski-Korsakov begon als marinier). Met zijn werk ben ik slecht bekend en ik kan het matig waarderen: de Vlucht van de Hommel, Sheherazade en dan houdt het wel zo'n beetje op. Zijn appartement voelde echter onverwacht intiem met de mensen die ik wel degelijk hoog heb staan: in de woonkamer ontving hij alle andere grote namen uit de Russische muziek (waaronder Prokofiev en Rachmaninoff) en speelden ze op de vleugel die er nog steeds staat. Het was ook de plek waar de andere vier leden van De Vijf moeten hebben aangebeld: de groep Russische componisten die niets moesten hebben van academisch onderwijs om muziek door te leren schrijven (met name als dat onder supervisie ging van wie in hun ogen maar een halve Rus was: Anton Rubinstein) en hun manier van componeren baseerde op volksliederen. Rimski-Korsakov werd een van de opvallender leden van dit, zoals ze het zelf noemden, Machtige Hoopje van componisten: met relatief weinig opleiding werd hij aangenomen als professor bij het conservatorium van St. Petersburg (van die Hoopje-filosofie kwam dus eigenlijk ook maar de helft terug) en boekte hij grote successen als leraar, orkestrator en componist van opera's.

Maus

2009-08-27T22:00:00.004+02:00

Laatst kwam ik eindelijk toe aan het lezen van Maus: A Survivor's Tale van de Amerikaan Art Spiegelman. Een graphic novel / strip over de holocaust, getekend met de metafoor van Joden als muizen, Duitsers als katten, Amerikanen als honden. Spiegelman kreeg er een Pulitzer Prize Special Award voor in 1992.

Twee verhaallijnen: de ene over de moeizame relatie die Spiegelman met zijn vader heeft en in welke hij diens oorlogsmemoires optekent, de andere zijn die memoires zelf - via het ghetto naar Auschwitz, naar de bevrijding, steeds opnieuw zien te overleven. Een opvallend stukje is wanneer helemaal buiten de strip getreden wordt en Spiegelman zichzelf als mens met een muizenmasker tekent. Daarin wordt duidelijk hoe hij zich depressief is gaan voelen na de zelfmoord van zijn moeder en het succes van het eerste deel (Maus kwam uit in de delen My Father Bleeds History en And Here My Troubles Began). Die kennis plus de originele verbeelding van het verhaal geven het geheel wel degelijk iets interessants: met al het nodige respect en zoals Spiegelman zelf ook aangeeft zou Maus zonder dat eigenlijk prima betiteld kunnen worden als het zoveelste holocaustverhaal.

Het Paleis der Sovjets

2009-08-26T22:51:00.006+02:00

Je lijkt geen fatsoenlijke stad in Rusland te hebben als je niet een heel erg groot Leninbeeld hebt staan. Rij vanaf het vliegveld de stad binnen en onmogelijk te missen staat dat van St. Petersburg - omringd door vreselijk veel fonteinen, voor het Huis van Sovjets. Bij het zoeken naar informatie over dat laatste gebouw stuitte ik op een interessante variant: niet een Huis, maar een Paleis.

De bedoeling was een monument ter ere van Lenin te maken dat tevens zou dienen als congresgebouw. Op de plek waar een kathedraal zou gaan sneuvelen moest een indrukwekkend gebouw komen dat opzien zou baren, met name bij het buitenlandse proletariaat dat nog wel een duwtje in de rug mocht krijgen. Hiertoe werd een ontwerpwedstrijd uitgeschreven in 1931. De uitslag: geen winnaars. Besloten werd vervolgens de competitie internationaal te maken en hierdoor kreeg het project erg veel aandacht van de pers. Vooraanstaande architecten als Le Corbusier en Walter 'Bauhaus' Gropius deden mee. Uit de tweede ronde kwamen 3 beste ontwerpen, waarna de jury, of nou ja, eigenlijk gewoon Stalin, het ontwerp van de jonge architect Boris Iofan uitriep als het beste. Maar: het gebouw moest dan nog wel zo veranderen dat het zo hoog als, of beter, hoger dan de Eiffeltoren werd. En dan niet bang worden, maar nog steeds een heel erg groot beeld van Lenin er pal bovenop. Totale hoogte: 416 meter, op dat moment het hoogste van de wereld. Aan de bouw werd begonnen, maar de Tweede Wereldoorlog moest zoals altijd weer interfereren: na de constructie van de fundering en het stalen frame werd de boel weer afgebroken. Er kwam daarna nog een aantal ontwerpen, maar ze begonnen er niet meer aan. De fundering moest nu maar niet meer 's werelds hoogste gebouw gaan ondersteunen, maar 's werelds grootste verwarmde openluchtzwembad. In 1994 werd ook dit onzalige plan ingetrokken en werd de kerk die voor het Sovjetpaleis was gesloopt opnieuw opgebouwd.

Hukkle

2009-08-12T19:56:00.004+02:00

Voor mijn verjaardag kreeg ik deze Hongaarse film, die het regisseursdebuut vormde van de maker György Pálfi. Ik had hem al meerdere keren gezien: dit is zo'n film die zich daarvoor leent. De kracht zit hem er onder andere in dat het verhaal geen dialogen kent - dat je daardoor de rest van de geluiden beter in de gaten gaat houden en dat wat getoond wordt ook nog eens oogverblindend mooi op film gezet is maakt het iedere keer weer een bijzondere ervaring.

In een boerendorpje kabbelt het leven langzaam voort en kijken we naar de kat, de varkens, de mol en de ooievaar (mooiste stuk uit de film is waarin we daarop meevliegen) terwijl we tevens de bezigheden van de inwoners volgen. Een oud boertje houdt alles in de gaten en zit voor zijn huisje de hele tijd te hikken, waarvan de titel een onomatopee is (Het woord 'hoeklèh' bestaat ook niet in het Hongaars). Het lijkt in eerste instantie een documentaire, maar langzaamaan wordt een misdadige ondertoon duidelijk. Aardig om te melden is ook dat voor het maken van de film geen acteurs werden ingehuurd: aangezien niemand een woord hoeft uit te spreken is ervoor gekozen de inwoners van het gefilmde dorpje te laten figureren in hun eigen film.

Hier het begin van deze bijzondere film.

Glas in lood

2009-08-06T23:28:00.017+02:00

Weer druk bezig geweest met meerdere activiteiten, waaronder deze. Vanavond hadden we de tweede sessie van de glas-in-loodcursus die we volgen bij Ton Hermans, die hier zijn atelier Lood en Licht heeft. Omdat het zo leuk is en we zo enthousiast zijn hier even wat schaamteloze reclame - zo'n bijdrage was er toch nog niet eerder. Voor 150 euro leer je de basisprincipes en maak je in 10 uur een mooi raampje voor eigen plezier. Nou ja, eigenlijk is het vrij eenvoudig en zijn die basisprincipes in een kwartiertje uitgelegd - het gaat om de vaardigheid die pas komt bij het snijden en plaatsen van niet rechthoekige stukjes glas. Vorige week hadden we de eerste keer en leerden we hoe je moeilijke vormpjes uit kleurloos glas snijdt, vandaag mochten we een ontwerpje met niet al te veel verschillende facetten (anders duurt het gewoon te lang) met veel plezier gaan uitwerken. Daarbij ook een stukje software gebruikt: jawel, natuurlijk, je hebt glas-in-lood-ontwerp-computerprogramma's waarmee je de contouren en de dikte van de loodstripjes alvast kunt vastleggen. Hoef je je ontwerp daarna 'alleen nog maar' vast te pinnen op de werktafel en te construeren. Dat werd in ons geval een coulissen-landschapje met zon, een oneindige lus en, wat mijn inbreng betreft, een geschaalde Mondriaan. Met, jawel, echt zwart glas.